RUP өңдеу құрамын анықтайтын халықаралық және мемлекеттiк стандартты құжаттары

RUP келесі негізгі принциптарды орындау үшін қолданылады:
Ертерек идентификациялау және үздіксіз негізгі қауіптерді жою (жоба аяқталмастан бұрын).
Орындалатын программаға қойылатын тапсырыс берушінің талаптарын орындауға концентрациялау (прецеденттер (немесе қолдану варианттары) моделін құру).
Талаптардағы өзгерістерді, жобалық шешімдерді күту, және өңдеу процессіндегі олардың таратылулары.
Компоненттік архитектура, жобаның ертерек кезеңдеріндегі таратылатын және тестіленетін архитектурасы.
Жобаның (өнімнің) барлық өңдеу кезеңдеріндегі сапасын тұрақты қамтамасыздандыру.
Жобамен біріккен команда тұрінде жұмыстар жүргізу

RUP технологиясы, оның фазасы және өңдеу құжаттары, құрал-саймандары.
Rational Unified Process Қазіргі заманғы ең танымал әдістемелердің бірі. Көптеген өнімдерін қолдау үшін Rational Software компаниясымен жасалған (атақтылардың арасында - Rational Rose және Requisite Pro). RUP үш белгiлi адамдар – Гради Буч, Ивар Якобсон және Жеймс Рамбомен (Rumbaugh) жасалған.

RUP итеративтілігі, кез келген қазiргi iлгерi процесстер сияқты, итеративті болып табылады. Бұл демек, жобаның жасауы бiрнеше итерациялардың алдында болады. Әрбір итерация соңында жұмыс iстейтiн өнiмнiң пайда болады, бiрақ функционалы толық емес. Келесi итерацияларында функционалды iстеп бiтiредi және соңында соңғы толық дайын өнiм пайда болады. Итератив процессiнiң идеясын төмендегiдей көрсетуге болады. (1.сурет)

Плюстар итератив өңдеуiнде көп. Әрбiр итерацияда тестіленетiн релиздердiң көбісі түпкi өнiмнiң сапасына ықпал етедi. Егер керек болса, ерте кезеңдерге қолданушылардың күтуiн тексеруге болады және өнiмге өзгерiс енгiзуге болады. Бұдан басқа, жобаны жоспарлау оңай келеді, өйткен, бірінші итерациядан кейін барлығы анықты болады және жоба басқарушысы келесі итерациялардың аяқталуын нақты болжамдармен айта аладаы. RUP-та процесстiң түзу итеративтілігі туралы тiкелей айтылмаған. Демек, RUP-ты сатылардың бәрі бірінен кейін бірі жүретін және дайын өнім ең соңында шығатын құламасы процесс үшiн де қолдануға болады. Сондықтан RUP настройкасында итеративтілікті дұрыс ендiруi керек

Қолданушылардың сценарилары. (Use Case) қолданушының сценариы - бұл нақты бір операцияның орындалу кезіндегі қолданушының тiзбекті әсерлер сипаттамасы. Мысалы, жаңа құжатты ашуы үшiн қолданушының сценариын жазуға болады және тағы сол сияқтылар. RUP қолданушылардың сценариларымен жүргiзiледi (немесе преценденттермен). Қолданушылардың сценарилары өңдеушiлерге жүйенің не істеуі және оны қалай істеу керектігін көрсетуге мүмкiндiк бередi. Қолданушының сценарилары жүйенiң функционалдық спецификациялары бөлiгi болып табылады. Мұндай сценарилар тiптi бағдарлама әзiрлеуде өте пайдалы, өйткенi
тапсырма берушiге түсiнiктi және тапсырма берушiмен және өңдеушiнiң арасындағы түсінетін ортақ тiл және бас байланыстыратын буын ретінде қызмет көрсетедi
бағдарламаның логикасында қателерді ерте кезеңде табуға көмектеседi
тапсырма берушiнiң бағдарламаға берген талаптарын нақты анықтауға көмектеседi
интерфейс жасаудың базасына және тестілеу сценариларын жазуға қызмет етеді

Use-case driven процесі RUP-та қолданушылардың сценариларында құрметтi орын алады
RUP құрылымы. Процесс төрт фазадан тұрады: 1. Зерттеу (Inception ) 2. Жоспардың түзетуi (Elaboration ) 3. Құрастыру (Construction ) 4. Жазу (Transition ). Фазалардың әрқайсыларында негiзгi ықылас әртүрлi процесстерге түседi. Зерттеулер фазасында талаптардың жиыны және талдауы жүргізіледі, жоспардың түзетуiн фазасында - талаптардың талдауы және жүйенiң жобалауы жүргізіледі, құрастыру фазасында - өңдеу және кодтау, жазу фазасында - тестеу және тарату. RUP әдiстемесі 9 негiзгi ағындарға негiзделген: 1) Бизнес- талдау (қажеттiктердiң талдауы); 2) талаптардың жиыны және талаптармен басқару (функционалдық спецификацияларға талаптар аудармасы); 3) талдау және пiшiндеу (программалық үлгiге талаптарының аудармасы); 4 ) кодтау; 5 )тестілеу ( бағдарлама талаптарға сәйкестігiн тексеру); 6) кескiнмен басқару және өзгерту (өнiмнiң әртүрлi болжамдарындағы өзгерiстерiнiң зерттеп отыруы); 7) жобаларды басқару; 8) өңдеу ортасын жасау және өңдеуін қолдауы; 9) жазу (өнiмнiң сатылымына немесе берiлуi керек барлық заттар).

Бастапқы кезең (Inception)
Жоба шекарасы және көрсетілімдері қалыптастырылады.
Экономикалық неіздемелері құрылады.
Өнімнің негізгі талаптары, шектеулері және кілттік функциональдылықтары анықталады.
Прецеденттер моделінің базалық версиясы құрылады.
Қауіптер бағаланады.
Бастапқы кезең аяқталмас бұрын мақсаттың өмірлік циклының кезеңдерінің жетістіктері бағаланады
2. Нақтылау кезеңі (Elaboration)
Нақтылау кезеңінің фазасында пәндік аймақ талдауы жүргізіледі және орындалатын архитектураның құрылуы орындалады. Ол келесілерден тұрады:
Талаптарды құжаттау (барлық прецеденттерді толық сипаттаудан тұрады).
Жобаланған, таратылған және тестіленген орындалатын рхитектура алу.
Жаңартылған экономикалық негіздемелер және нақты мерзімдері мен құны.
Төмендетілген қауіптердің негіздемесі.
Нақтылау кезеңінің дұрыс орындалуы архитектураның өмірлік циклын алуға мүмкіндіктер береді

3. Құрастыру кезеңі (Construction)
Құрастыру фазасында өнімнің функциональды бөлігінің таратылуы орындалады. Құрастыру фазасы жүйенің бірінші ішкі таратылуын және бастапқы функциональды дайындығын көрсетумен аяқталады
4. Ендіру кезеңі (Transition)
Ендіру фазасында өнімнің ең соңғы таратылатын версиясы құрылады және өндірушіден тапсырыс берушіге ұсынылады. Бұл кезең бета-тестілеу, пайдаланушыларды үйрету және қнімнің сапасын анықтаудан тұрады. Егер сапасы бастапқы фазаларда жасалған, пайдаланушылармен күтілген талаптарды немесе критерилерді қанағаттандырмаса онда ендіру қайта қайталанады. Ал барлық талаптардың дұрыс орындалғаны өңдеудің толық циклының аяқталғандығын білдіреді (Product Release).

RUP-та кез келген жоба төрт фазаны өтедi. Бұл фазалардан кейiн барлық тоғыз ағындардан да өтедi. Әрбiр фаза, өз кезегiнде, итерацияға бөлiнедi. Мысалы, егер "Зерттеу" фазасында бiрiншi итерацияны алсақ, онда негiзгi ықылас бұл бизнес- талдау, талаптардың жиыны және пiшiндеу, бірақ кодтау да бар. Егер "Құрастыру" фазасында соңғы итерациялардың бiрiн алсақ, онда негiзгi ықылас кодтауға, тестілеуге және кескінмен басқаруға түседi. Басқа сөзбен айтқанда, жобаның даму барысында әрбiр итерацияға екпiндер ауыстырылады. Бұл дұрыс,өйткені соңында талдайтын зат болмайды, ал талаптарды жинау кеш болады. (Artefact ) артефакт – ПҚ жасау кезінде жасаланатын және қолданылатын өнім. Мысалы, артефакттарға құжаттар, модельдер, бастапқы кодтар жатады. Артефакттар мысалдары: UML класстарының диаграммасы, қолданушыға арналған нұсқау, тағы сол сияқтылар. RUP-тың ажырамас бөлiгiн артефакттар және рөлдер құрайды. Бағдарлама әзiрлеулер кезінде әртүрлi артефакттар жасалады, және әр артефактқа нақты рөл жауап бередi. Мысалы, класстар диаграммасын "Сәулетшi" құрайды, тестілеу сценариын "Тесттер дизайнерi" жазады. Барлық визуалды пiшiндеу CASE- құралдары арқылы iске асады. Оның негізгі қызмет ететін тілі UML (Unified Modeling Language), ол таң қалатындай емес, өйткенi UML тілі RUP-тың авторларымен өнделген.

Итеративті өңдеу ерте кезеңде жұмыс iстейтiн өнім түрін алуға мүмкіндік береді және критикалық кемшiлiктерін айқындайды, одан басқа, қорытынды өнім сапасы артады, өйткені база өнім қанша итерациядан өтсе, сонша рет тестілейді.
Талаптармен басқару – орташа өнімдерді өңдіру арасында маңызды процесстердiң бiрi. Осының арқасында өнім тапсырыс берушінің күткеніндей болып шығады. Аспапты қолдау Requisite Pro қамтамасыз етiледi.
Модульдiк архитектура теорияда кодты қайтадан пайдалануға мүмкiндiк бередi және жүйе ыңғайлы болады. Іс жүзiнде жүзеге асыру мүмкiн емес.
Визуалды модельдеу жүйелердiң өсетiн күрделiлiгiмен белдесуге тиiмдi мүмкiндiк бередi. Модельдер жүйенің негізінде жұмыс істеуін түсінуге көмектеседі, яғни оның не істейді және қалай істейді. Одан басқа, өңдушілер арасында моделдер коммуникация құралдары болып табылады, бірақ олар барлығына түсінікті болу керек. Сол себепті RUP UML-де қолданылады, өңдірушілерге бір тілде сөйлесуге мүмкіндік береді. Аспапты қолдау Rational Rose қамтамасыз етiледi.

1)Бизнес-талдау (керектіктің талдануы);
2) Талаптарды жинау және талаптарды басқару (талаптарды функционалдық спецификацияға ауыстыру);
3) Талдау және моделдеу (талаптарды программалық моделге ауыстыру);
4)Кодтау;
5)Тестілеу (программаның берілген талаптарға сәйкестігін тексеру);
6) Өзгертулерді және конфигурациясын басқару (өнімнің әртүрлі версияларындағы өзгерулерін тексеру);
7)Жобаны басқару ;
8) Өңдеу ортасын ұстану және құру;
9) Ашып қарау (өнімді беру немесе сату үшін керектінің барлығы)
RUP әдістемесі негізгі 9 ағынға негізделіп жасалады

Басы - бастапқы идея бойысында зерттеу фазасына өтпелі шешiм қабылдау туралы (жобаның қатысушылары кем дегенде, көздiң нүктесiмен) жеткiлiктi дәлел беретін процесстiң бiрiншi кезеңi.
Зерттеу - бұл процесстiң екiншi фазасы; өнiмнiң көрiнуi және оның архитектурасы осы зерттеу арқылы анықталады. Негiзгi ықылас басымдылықтардың жүйеге және талаптар қоюына конкретизациясын бiлдiредi.
Құрастыру - процесстiң үшiншi фазасы болып табылады. Атқарылатын сәулеттiк түп тұлға ол қолданушыларға елестете алған формаға ие болады. Жүйеге, және бағалау белгiсiне талаптар кәзiргi жағдайда, өзгеретiн қажеттiктермен сәйкес қайта қарауларға душар болады, белгiнiң кiшiрейтуi үшiн қажеттi қорлар адыраяды.

Енгiзу –программалық қамтама құру процессінің төртiншi кезеңi. Бiрақ өңдеу ережесі аяқталмаған, тiптi анығында осы жүйе фаза бойында үздiксiз мiнсiздiкке жетеді, қателер түзетіледі және алдыңғы үлгілеріне енбеген функционалды мүмкіндіктері қосылады.
Барлық төрт фазада да программалық қамтаманы өңдеу әдісін ұйымдастыруды сипаттау үшін сипатталған элемент бар болып табылады, ол – интергация. Интеграция деп бағалау критерийлері мен анық құрылған жоспармен қоса нақты түрде анықталған әрекеттің тізбектілігі айтылады. Бұл әрекет ішкі және сыртқы қолданыс үшін жаңа үлгі құруға алып келеді. Бұл дегеніміз, өңдеудің өмірлік циклы жүйе архитектурасын жүзеге асыратын орындалатын үлгілердің үздіксіз ағынын көрсетеді.

Жобалаудың әдiстерi және программалардың өмірлік циклын қамтамасыз ету.
Қолданбалы стандартты қолдану - 5 негiзгi (тапсырыс, жабдықтау, өңдеу, пайдалану, бақылап отыру)
8 қосалқы (кескiндермен құжаттау, басқару, мәселелердiң сапаны қамтамасыз ету, верификация, iскерлiк сараптау, бiрлескен талдау, тексеру, шешiмi)
4 ұйымдастыру процесстерi (инфрақұрылымның жасауы, басқару, жетiлдiру, үйрену)
Өңдеу программасы - талаптардың талдау, жобалау, программалау, құрастыру, тестеу, iске қосу, қабылдау.

Керемет тәжірибелер RUP-тың өзі алты ең жақсы тәжiрибелерден (best practices тұрақтанады:
Итеративті өңдеу
Талаптармен басқару
Модулдiк сәулеттерді (архитектура) қолдану
Визуалды моделдеу
Сапаны тексеру
Өзгерiстердiң зерттеп отыруы
Олар RUP-тың тiкелей бiр бөлiктерi болып табылмайды, бiрақ олар процесстiң күйге келтiруiнде (настройка) дұрыс қарауға ұсынылады

RUP объективтi-орналастырылған технологияны қолдайды. Көп визуалды үлгiлер объективтi- орналастырылған үлгiлермен болып табылады, объекттердiң тұжырымдамаларында, олардың арасындағы класс және қатынастар. Сонымен бiрге Unified Modeling Language (UML) ортақ тiл болып табылады.
RUP жүйенiң компоненттi өңдеуiн қамтамасыз етедi. Компоненттермен қарапайым емес модулдар болып есептеледi, iшкi жүйелерi функционалдықпен жүйеге агрегаттала алады.
RUP құрылған жүйенiң сапасының кепiлдiгi сияқты барлық құрылған материалдардың жобаларындағы сапаны бақылауына бағытталған. Сапаның бағасы әдiстемелiктiң процесстерiнде орналастырылған.
RUP кәсiпорынның масштабының (ИЖ) күрделi ақпараттық жүйелерiнiң жасауында қолданылады және Rational Software-нiң жобаның үстiнде командалық жұмыс қамтамасыз ететiн аспапты құралдарымен іске асады.