4- мавзу Пед.мах

Adabiyotlar:
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
Азизхўжаева Н.Н. Педагогик технология ва педагогик маҳорат. – Тошкент: Низомий номидаги ТДПУ, 2006.
Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. Дарслик. Н.Т.Омонов, Н.Х.Хожаев, С.А.Мадиярова, Е.И.Эшкулов. Т.: “IQTISOD-MOLIYA”, 2009.
Xoliqov A. Pedagogik mahorat. – T.: IQTISOD-MOLIYA, 2011.
Hikmatnoma. //To‘plovchi N.Eshonqulov. Toshkent: Cho‘lpon, 1992.

Blits-so’rov savollari
Kommunikatsiya deganda
nimani tushunasiz?
2. Kommunikativ qobiliyat tushunchasining ko’nikma va malakalar bilan qanday aloqadorligi mavjud?
3. So’zsiz insonga ta’sir etish mumkinmi?
4. Siz o’quvchingizga ta’sir ko’rsatmoqchi bo’lsangiz qanday usullsrdan foydalangan bo’lar edingiz?

Bu pеdаgоgik o’zаrо hаrаkаt sоhаsidа mахsus ko’rinishgа egа bo’lgаn mulоqоt qоbiliyatidir.
Kоmmunikаtiv qоbiliyat –
O’qituvchining kommunikativ malakasi.

3-ilova

R:2. O’qituvchining kommunikativ ta’sir etish usullari
O’z-o’zini tаhlil etish usullаri quyidаgilаrgа e’tibоr qаrаtishni tаlаb etаdi:
ijtimоiylikkа yo’nаltirilgаn o’zаrо hаrаkаt vаziyatlаridаn shахsiy хulq-аtvоr, tаrbiyalаnuvchi shахsi, uning o’zigа хоsliklаri, qаdriyatlаri tizimi kаbilаrni оb’еkt sifаtidа ko’rib chiqish;
o’z хulq-аtvоri, shахsiy fаzilаtlаrini tаhlil etish mеzоnlаri tizimini аniqlаsh
nоmа’lumdаn mа’lumni аjrаtib оlish;
qаrаmа-qаrshiliklаrni аniqlаsh.

Хulоsа qilib аytgаndа,
o’z-o’zini tаhlil etish
vа
o’z-o’zini аnglаsh pеdаgоgdа o’zi vа
bоshqаlаrning u hаqidаgi tаsаvvuri sifаtidаgi kаsbiy
“Mеn qiyofаsi”ning shаkllаnishigа оlib kеlаdi.

O‘quvchilarda soxta ishonch hosil bo‘lishining sabablari quyidagilar bo‘lishi mumkin:
1. Faqat a’lo bahoga o‘qish
2. O‘zini o‘ta itoatkorona tutish
3.O‘qituvchini aldash
4. Maktab ichki tartib-qoidasini buzish
5. Haddan tashqari ko‘p mehnat qilish

O‘quvchilarda soxta ishonch hosil bo‘lishining sabablari quyidagilar bo‘lishi mumkin:
faqat a’lo bahoga o‘qish - bu bilim olishda ko‘r-ko‘ronalik, quruq yodlashga olib boradi;
o‘zini o‘ta itoatkorona tutish - bu o‘quvchi faoliyatini nihoyatda past bo‘lishiga olib keladi. Me’yordagi o‘quvchi o‘qituvchidan ba’zan tanbeh olib turishi kerak;
o‘qituvchini aldash - bu o‘quvchini o‘ta aqlli va topqirligidan dalolat beradi;

O‘quvchilarda soxta ishonch hosil bo‘lishining sabablari quyidagilar bo‘lishi mumkin:
maktab ichki tartib-qoidasini buzish faqat kuchli xarakterga ega bo‘lgan o‘quvchigagina xos bo‘lib, u o‘qituvchi tomonidan tanqid qilib turiladi;
haddan tashqari ko‘p mehnat qilish - bu kerak bo‘lmagan tirishqoqlikdir.

Soxta ishonchni bartaraf qilish uchun o‘qituvchi quyidagi uch yo‘nalishda ish olib borishi kerak:
Sinf jamoasida sog`lom ijtimoiy fikrni shakllantirish.
Muhim ahamiyat kasb etuvchi shaxsiy hayotiy tajriba yaratish.
Soxta ishonchni asosiy tarzda inkor qilish.

Soxta ishonchni o‘zgartirishning quyidagi usullari mavjud:
O‘quvchini o‘zini boshqalar bilan taqqoslashga undash. Uning fikriga qarama-qarshi fikrda bo‘lgan kishi bilan yaqindan tanishish (masalan, bola o‘qishni xohlamaydi, lekin uning tanish o‘rtog`i ko‘p o‘qiydi va biladi, ammo o‘zining “quruq yodlovchi” yoki “o‘ta bilimdon” qilib ko‘rsatmaydi);
Noto‘g`ri qarashlar va ishonch oqibatida nimalarga olib kelishini ko‘rsatish (masalan, ana shunday xislatlarga ega bo‘lib, o‘z hayotini barbod qilgan, o‘z erki, g`ururi va vijdonini yo‘qotgan kishilar haqida so‘zlab berish. Buning uchun hayotiy misollar, badiiy asarlar, kinofilmlar va boshqalardan foydalanish mumkin);
Soxta ishonchni yoqlab, himoya qiluvchi o‘quvchi fikrini mantiqiy rivojlantirib, uni hayratga soluvchi holatga yetkazish. Masalan, barcha o‘quvchilar o‘qituvchilarni aldash, ichki tartib-qoidalarga rioya qilmaslik nimalarga olib borishi mumkin).

O‘qituvchi tarbiyachi sifatida tarbiyalanuvchi o‘quvchilarni o‘zi uchun hamisha tarbiya obyekti deb hisoblashi kerak.
Biroq tarbiya­lanuvchi o‘qituvchi-tarbiyachi bilan erkin va ongli munosabatda bo‘lish­ga erishsagina, tarbiyaviy munosabatlar samarali xarakter kasb etadi.

Tarbiyaviy faoliyatning kommunikativ munosabatlar jarayonida o‘ziga xos qator qoidalari ham mavjud bo‘lib, o‘qituvchi o‘quvchilarga peda­gogik ta’sir ko‘rsatishda ushbu qoidalarni mukammal bilishi lozim

R:3. O’qituvchining kommunikativ qobiliyatini rivojlantirish yo’llari
Pedagogik munosabatda muvaffaqiyatlarga erishish uchun o‘qituvchi:
o‘quvchilar bilan bo‘lajak munosabatni modellashtira olishi;
munosabatda bo‘ladigan sinf jamoasi xususiyatlarini oldindan bilishi;
bevosita samimiy va hamjihatlikka asoslangan munosabat o‘r­natish;
munosabatda ustunlikka ega bo‘lib, uni demokratik talablar aso­sida oqilona boshqarish;
munosabatning ijobiy va salbiy jihatlarini uzluksiz tahlil etib borishi lozim.

O‘qituvchi kasbiy mahoratida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan insoniy fazilat hamda xushmuomalalikni o‘zida shakllantirishi uchun muntazam faoliyat olib borishi zarur.
O‘qituvchi pedagogik faoliyatiga oid shaxsiy o‘z-o‘zini tarbiyalashning o‘zaro fikr almashish va aloqador­likka doir quyidagi tizimlarini tavsiya etish mumkin.

Kasbiy faoliyat jihatidan o‘z-o‘zini anglashni (muomalada o‘zaro fikr almashishga doir sifatlarni, ijobiy va zaif tomonlarini aniqlashni) amalga oshirish va shu asosda o‘zaro fikr almashish asosida o‘z-o‘zini tarbiyalash dasturini ishlab chiqish.
2. O‘z kasbiy faoliyatiga quyidagi yo‘nalishlarda baho berish maq­sadga muvofiq: kishilar bilan bo‘lgan muomaladan so‘ng olingan taassu­rotlarni tahlil qilish, o‘quvchilar bilan muomalaning so‘nggi holatlarini o‘rganib, muomala haqida o‘zining yutuq va kamchiliklarini tahlil qilish, muomaladagi imkoniyatlaringizni atrofdagilar (o‘qituvchilar jamoasi, ota-onalar, o‘quvchilar) qanday baholashi haqidagi tasavvurlarga ega bo‘lish.
3. O‘zida insonparvarlikning asosiy xususiyatlarini rivojlantirish yuzasidan ixtisoslashtirilgan o‘z-o‘ziga ta’sir o‘tkazuvchi “autogen” mashqlar asosida ishlash.

4. O‘quvchilar va ota-onalar bilan turli jamoat ishlarini olib borish, bundan o‘zaro fikr almashish faoliyatida ko‘nikma va malakalar (ma’ru­zalar, suhbatlar, kamolot yoshlar uyushmalari) hosil bo‘ladi.
5. So‘z bilan og‘zaki ta’sir o‘tkazishda salbiy kayfiyatlarni yengish tajribasini shakllantiradigan va xushmuomalalikni rivojlantiradigan vazi­yatlar tizimini yaratish.
6. Xushmuomalalikka milliy an’ana va urf-odatlarimiz, o‘zbekona mu­o­mala madaniyati, milliy ma’naviyatimiz nuqtai nazaridan yon­dashish.
7. O‘z ona tilida puxta, lo‘nda va jarangdor so‘zlar tuza olish va uni nut­qiy mahorat bilan ifodalash ta’lim muassasalarida o‘rganilayotgan har bir fan o‘qituvchisi uchun eng zarur kommunikativ qobiliyatlardan biri­dir.

O‘qituvchi kasbiy faoliyati davo­mida nutqidagi so‘z qudratini takomillashtirib boradi.
U o‘zbek tilining boy imkoniyatlaridan unumli foydalanish orqali so‘z boyligini go‘zal, ravon, ifodali, ta’sirchan bo‘lishiga intiladi.
Zero, go‘zal va ta’sirchan so‘zlay bilish ham san’at.
Bu san’atdan bebahra bo‘lgan o‘qituvchining kasbiy mahorati shakllanmaydi.
Qaysi fanni o‘qitishdan qat’iy nazar, o‘qituvchining asosiy quroli so‘z boyligidir, u so‘z qudrati asosida kommunikativ qobiliyatini namoyish etadi.