Ակսել Բակունց Ալպիական մանուշակ. 11-րդ դասարան Հայ գրականություն

Ակսել Բակունց
1899
1937

Կան գրողներ, որոնց անունը տալիս անմիջապես պատկերացնում ես ուրույն ու անկրկնելի մի աշխարհ, որը թեև հավերժորեն եղել է նրանից առաջ և հավիտենորեն գոյություն կունենա նրանից հետո, բայց որն իր առանձնահատուկ գեղեցկություններով բոլորին հայտնի է նրանց անու-նով և նրանց շնորհիվ: Բակունցի շնորհիվ հայ գրականության մեջ հա-վերժական գրանցում ստացավ զանգեզուրյան բնաշխարհը` իր հետ բե-րելով նախնական ու վայրի պատկերները, լեռներում ապրող պարզ ու անապական մարդկանց հոգու գեղեցկությունների ու լուռ ողբերգություն-ների պատմությունները:

Ժամանակի մարդու կապը. << Ե'վ գյուղում, և' բերդի գլխին ժամանակը սահում է դանդաղ, տարիները նույն ծառի միանման տերևներ են: Դրա հա-մար էլ խառնվում է ծերունու հիշողությունը: Գետն աղմկում է առաջվա հան-գով, նույն քարերն են և նույն քարե արծիվը: Քանի սերունդ է ապրել Բասուտա գետի մոտ, կարկատած թաղիքները թռել ցեխերի վրա, եղեգնով պատել վրան-ները, և ամեն գարնան, երբ Կաքավաբերդի լանջին բացվել է ալպիական մա-նուշակը, այծ ու ոչխարը քշել են բերդի լանջերը, պարկը պանրով լցրել ու ձմե-ռը կրծել կորեկ հաց և այծի պանիր>>:

Ծաղկափոշու մեջ թաթախ-ված գունավոր բզեզին մա-նուշակը ճոճք է թվում, աշ-խարհը՝ ծիրանագույն բու-րաստան:
Կաքավաբերդի գլխին տարին բոլոր ամպ է նստում, բերդի ատամնաձև պարիսպները կորչում են սպիտակ ամպերի մեջ, միայն սևին են անում բարձր բուրգերը։

Առաջին ձիավորը հնագետ էր, նա մոտենում էր այս ու այն քարին, կռա-նում, նայում, չափում, ինչ-որ գրում, ոտքով փորում հողի փլվածքը, բաց անում հողի տակ թաղված տաշած քարի ծայրը։
Նկարիչի աչքն անգղների պտույտի հետ էր, նրանց թևերի հզոր շարժումի, կեռ ու արնագույն կտուցների հետ։ Ի՜նչ ահեղ թափ կար նրանց պտույտում։ Մի պահ մատիտը ձեռքին մնաց և չնկա-տեց, թե ինչպես գլխարկը սահեց և ըն-կավ քարի վրա։

Հնագետի աշխարհը. << Հնագետը չէր տեսնում ո'չ մանուշակ, ո'չ խոտ: Նրա կոշիկները կրնկակոխ էին ա-նում խոտ ու ծաղիկ: Աշխարհը նրա համար ընդարձակ թանգարան էր, ուր չկար ոչինչ կենդանի և ոչ մի բզեզ>>:

Նկարչի աշխարհը. << Ինչքան շատ ժամանակ էր անցել այն օրից: Եվ միթե հնարավոր է այդքան նման երկու դեմք, նույնիսկ նույն շրթունքները... Այն կինն էլ ուներ խշխշան շորեր, հագնում էր գորշ գույնի վերարկու, սև թավշե գլխարկ, որի երկար քորոցը նարնջագույն գլուխ ուներ: Հեռու էր, շատ հեռու: Գուցե Բասուտա գետը ուրիշ գետի հետ խառնվելով հասնում է այն ծովին, որի ափին` ավազի վրա, մի օր նստել էին կինը և նկարիչը:

Գյուղացու աշխարհը. << Հնձվորը միտք արեց, ուսը քորեց և դարձավ դեպի ձորը` հնձելու կորեկի արտը: Ու գնում էր ինքն իրեն խոսելով: Ինչ կլիներ, եթե ինքը գտներ գանձը: Քանի անգամ է նա նըս- տել հենց այն քարի վրա, որ տեղահան արեց ակնոցավորը: Եթե իմա- նար, ապա գանձերը կլինեին նրա արխալուղի գրպանում: Քանի կով կառներ...>>: Միտք էր անում հնձվորը, երբ նկատեց, որ կորեկի արտի կողքին է: Նա չուխան շպրտեց, չուխայի հետ էլ` ավելորդ մտքերը, ման-գաղով զարկեց մի կապ կորեկ ու կտրեց>>: