10сынып. 6-параг.Аудандастыру

Оқу мақсаты:
10.1.1.5 зерттеу тақырыбына сәйкес аудандастыру әдістерін қолданады.

- Географиялық аудандастыру әдістерін қолдану;
Сіздердің меңгеретіндеріңіз:
Сіздердің білетіндеріңіз:

Кілт сөздер
Аудандастыру
Ареал
Біртекті ареал
Торапты ареал
Жинақтамалы аудан
Таңдамалы аудан
Жетекші фактор әдісі
Беттестіру әдісі

«Аудан, аудандастыру дегеніміз..............»

Ең маңызды- әдістерге жатады.
Аудандастырудың ғылыми негіздері XVIII-XIX ғасырдың басында қалыптасты.
Географиялық аудандастыру - аумақты географиялық жағдайларының біртектілігі бойынша кеңістік жіктеу.
Географиялық аудандастырудың басты мақсаты -өзіндік белгілер жиынтығы бар аумақтық жүйелерді анықтап, кеңістіктегі шегараларын белгілеу, сипаттау.
1 тоқсан
Географиялық аудандастыру әдістері

Аудандастыру арқылы аумақтағы географиялық жағдайлары ұқсас бөліктер жүйеленіп, өзіндік әркелкіліктері бар аумақтық жүйелер айқындалады.
Аудандастыру негізінде географиялық кеңістік жіктеледі.

Географиялық кеңістік – белгілі бір аумақта орналасқан және уақытқа сәйкес дамитын географиялық нысандар арасындағы қатынастардың жиынтығы.
Ареал – (лат. area – алаң, кеңістік) жер бетінде қандай да бір табиғи құбылыстың (жануарлар, өсімдіктер, пайдалы қазбалар түрлері және тағы да басқалары) нысандардың ұқсас жағдайлардағы ағзалар қауымдастығының таралу аумағы.

Географиялық кеңістікті аудандастыруда зерттеу нысанына байланысты ареалдарға жіктеледі
Ареалдар
Біртекті ареал
Аудандастырылатын нысан немесе құбылыс ареалдың барлық бөлігінде бірдей қасиеттерге ие және таралу жиілігі бірдей болады;
Ареал ішіндегі байланыстар тығыз, тұрақты сипатта болады;
Торапты ареал
Аудандастырылатын нысан немесе құбылыс арелдың орталық (ядро) бөлігінде неғұрлым айқын көрінеді, шеттеріне қарай жиілігі төмендейді;
Шегаралары көршілес ядроның ықпал ету ареалы арасындағы өтпелі аумақтар арқылы жүргізіледі;

Біртекті ареалдарды анықтауда нысандар екі түрлі тәсілмен біріктіріледі: қосу және бөлу

Физикалық географияда табиғи жүйелерді аудандастырудың екі негізгі әдісі қолданылады:

Экономикалық және әлеуметтік географияда аудандастырудың негізгі екі әдісі қолданылады:
Сапалық талдау әдісі
Аумақтардың нақты даму мәселелері мен өзіндік ерекшеліктеріне сәйкес жүргізіледі
Сандық талдау әдісі
Аумақтар статистикалық және басқа есептеу көрсеткіштері негізінде маңызды белгілеріне қарай топтастырылады

1-тапсырма. Қазақстанның физикалық географиялық аудандастыруға қатысты картамен жұмыс.
а) Қазақстанда 9 физикалық- географиялық аудан бар. Картада берілген сандарды физикалық- географиялық аудан атауларымен сәйкестендіріңіз.
b) Карта бойынша аудандастырудың қандай тәсілдері қолданылғанына түсінік беріңіз.

Бағалау дискрипторы:
- Картада берілген сандарды физикалық- географиялық аудан атауларымен сәйкестендіреді.
- Карта бойынша аудандастырудың қандай тәсілдері қолданылғанына түсінік береді.

2-тапсырма Дүниежүзінің физикалық картасымен жұмыс.
Дүниежүзін геоморфологиялық тұрғыдан аудандастырыңыз;

Бағалау дискрипторы:
- Геоморфологиялық аудандастыруды біледі;
- Тауларды биіктігі бойынша аудандастырады;
- Жазықтарды жіктейді;
- Аудандастыру ареалдардың қай тобына
жататынын анықтайды;
- Аудандастыруда қандай тәсіл қолданылатынын
түсіндіреді;

Сабақты бекіту сұрақтары:
Географиялық аудандастырудың басты мақсаты не?
Аудандастыруда ареалдардың қандай негізгі топтары ажыратылады?
Физикалық және экономикалық географияда аудандастырудың қолданылатын әдістерін ата;

Қорытынды
Географиялық аудандастыру – аумақты географиялық жағдайларының біртектілігі бойынша кеңістіктік жіктеу.
Ірі аумақты неғұрлым шағын аудандарға бөлу үшін тақырыптық карталар талданады.
1 тоқсан
Географиялық аудандастыру әдістері

Сілтемелер мен пайдаланған әдебиеттер
https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BB
Каймулдинова К., Әбілмажінова С. География.- Алматы: Мектеп, 2019
1 тоқсан