Энергияның ПӘК

Өтілгенді қайталау:
1. Энергияның қандай түрлерін білесіңдер?
2.Потенциалдық энергияға анықтама беріңіздер.
3. Кинетикалық энергияға анықтама беріңіздер

Жоспар:
Толық механикалық энергия
Энергияның сақталу заңын қолданып ,
есептер шығару
Энергияның ПӘК –ін талқылау, оқушыларға энергияның тұтынылуы мен энергияның берілуін көрсететін Санки диаграммасы.

ЭНЕРГИЯ –ДЕНЕНІҢ ЖҰМЫС ЖАСАЙ АЛУ ҚАБІЛЕТІ

Дене қозғалысындағы механикалық энергияны қарастырайық
v-жылдамдықпен допты жоғары қарай лақтырайық.
υ
Жылдамдық беру арқылы денеге кинетикалық энергия береміз,ал потенциалдық энергия 0-ге тең.

Доп жоғары көтерілген сайын жылдамдық кеміп, биіктік артады да …
h – максимал биіктікке жеткенде, доп тоқтайды (υ=0)
υ
=0
,
Кинетикалық энергия 0-ге тең, потенциалдық энергия максималь.
h

Одан кейін доп құлайды, биіктік кеміп, жылдамдық арта бастайды.
(h=0) Жер бетінде потенциалдық энергия 0-ге тең.
υ
h
=0

Сонымен ,қозғалыс төмен қарайда кинетикалық энергия артып, потенциалдық энергия кемиді.

Ал қозғалыс жоғары қарай лақтырылғанда керісінше

Берілген энергияның диаграммасы :
автомашинаның қозғалтқышына пайдалы энергиясы яғни химиялық энергиясы дөңгелек пен двигателдің кинетикалық энергиясы айналады.

Бұл жерде- электр энергиясының жарық энергиясына айналуы

ЭНЕРГИЯ ЕШҚАЙДА ЖОҒАЛМАЙДЫ, ЖОҚТАН ЕШТЕҢЕ ПАЙДА БОЛМАЙДЫ, ОЛ ТЕК БІР ТҮРДЕН ЕКІНШІ ТҮРГЕ АЙНАЛАДЫ- ЭНЕРГИЯНЫҢ САҚТАЛУ ЗАҢЫ

Мұнда тек пайдалы энергия ғана .Себебі автомобиль- гүрілдеген дыбыс пен ыстық лептің болуы, ал электр шамында- жылу энергиясының болуы

Sankey diagrams-Санки диаграммасы- барлық энергия көрсетілген. Неғұрлым бағыттың жуандығы- ол энергияның соншалықты көптігін білдіреді, мына схемада электр шамының үлкен бөлігі жарыққа кетеді, жылуға емес.

Массасы 70 кг адамның күнделікті өмірде шығын энергиясы
( “Концепции современного естествознания” Т.Я. Дубнищевой, 1997, с.182)
1 калория = 4.18400 Джоуля=4,18 Дж

Эксперименттік есеп
Көлбеу жазықтықпен болат шарик домалап бара жатыр. Шарик соқтығысқанға дейінгі кезеңді бақылаңыз.
Мына сұрақтарға қысқаша жауап беріп көріңіздер:
Энергияның қандай түрленуін байқадыңыздар?
Металл цилиндрге соқтығысқанда шариктің потенциалдық энергиясы қайда кетті?
Энергияның сақталу заңы бұзылды ма? Шариктің көлбеу жазықтықпен үйкелісін ескермеңіз.
Шариктің домалап бара жатқандағы жылдамдығын анықтаудың әдістерін ұсынып көріңіздер.*** Тек сызғыштың көмегімен шарик жылдамдығын анықтаңыз.
Эксперименттік есептегі биіктікті бірнеше рет өзгертіп , жылдамдықты есептеу.