Слайд 2Кайнозой, кайнозой эрасы, кайнозой эратемасы (грек. kaіnos – жаңа, zoе – өмір)
![Кайнозой, кайнозой эрасы, кайнозой эратемасы (грек. kaіnos – жаңа, zoе – өмір)](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-1.jpg)
– Жердің геологиялық дамуының соңғы 65 млн. жылын қамтитын уақыт мерзімі және соған сәйкес келетін тау жыныстарының қабаты. Кайнозой эрасы төменнен жоғары қарай палеоген, неоген және төрттік кезеңдеріне бөлінеді (кестені қ.). Кайнозой эрасында құрлықтар, олардың жер бедері осы күнгі қалыпқа келді.
Слайд 3ПАЛЕОГЕН ДӘУІРІ
Палеоген дәуірі осыдан 65 млн жылдай бұрын басталып, 23 млн жыл
![ПАЛЕОГЕН ДӘУІРІ Палеоген дәуірі осыдан 65 млн жылдай бұрын басталып, 23 млн](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-2.jpg)
шамасы бұрын аяқталған, яғни 42 млн жылға созылған. Жеке бөліктеме ретінде палеогенді 1866 жылы К. Науманн бөлген.Осы кезеңге дейін аммониттер, белемниттер, рудистер, иноцерамдар, сонымен қатар ихтиозаврлар, плезиозаврлар, динозаврлар мен мезозой жорғалаушыларының бірқатар тобы толығымен жойылған. Олардың орнын тез дами бастаған сүтқоректілер басады.
Слайд 4Ең ірі сүтқоректілер олигоценде пайда болған мүйізсіз
Алып керіктер – индрикотерийлер. Олар
![Ең ірі сүтқоректілер олигоценде пайда болған мүйізсіз Алып керіктер – индрикотерийлер. Олар](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-3.jpg)
саванналарда өмір сүрген.Соңғы жылдары палеоген организмдері арасында нанопланктон өкілдері – кокколитофоридтердің маңызы артады. Теңіздерде омыртқалылар, сүйекті балықтар, шеміршекті акулалар мен скаттар белгілі. Теңіз алаптарын жайлаған алғашқы сүтқоректілер – киттер, сиреналар, дельфиндер пайда болады.
Палеоген кезеңі ағымында экватор, екі тропик және екі субтропик белдеулер болған, ал олигоцендегі салқындау кезінде оларға екі қоңыржай белдеу қосылған. Олигоценнің аяғында Антарктидада суық жағдай қалыптасып, жабындық мұзбасу басталған. Палеотемпературалық деректер бойынша, экватор және тропик белдеулеріндегі су мен жер бетінде температура жоғары болғанын байқаймыз.Париж алабында палеоцендегі температура 24–26оС болған.
Слайд 5Палеогенде Пангея-II ыдырауының жалғасуы Жердің қазіргі құрылымдық планының негізгі сипаты қалыптасуына әкелген
![Палеогенде Пангея-II ыдырауының жалғасуы Жердің қазіргі құрылымдық планының негізгі сипаты қалыптасуына әкелген](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-4.jpg)
Тіршілік әлемі палеогенде бордың соңындағы ұлы қырылудан кейін айтарлықтай жаңарған. Алып рептилиялар құрлықта да, теңізде де жойылған.
Олардың орнын жылдам дамып келе жатқан сүтқоректілер басады. Теңізде ортиттердің орнын нумулиттер, рудист пен иноцерам қосжарғақты моллюскалардың басқа туыстарымен алмасады. Флора қазіргіге жақындай түседі.
Слайд 6НЕОГЕН ДӘУІРІ
Неоген дәуірі осыдан 23 млн жылдай бұрын басталып, 1,8 млн жыл
![НЕОГЕН ДӘУІРІ Неоген дәуірі осыдан 23 млн жылдай бұрын басталып, 1,8 млн](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-5.jpg)
бұрын яқталған. Неогенді жеке стратиграфиялық бөліктеме ретінде 1853 жылы Австрия геологы М.Гернес бөлген.
Неогенде континенттік жағдайлар рөлінің арта бастауы климаттық жағдайларға өз әсерін тигізген. Температураның ұдайы төмендеуі аясында климаттың континенттілігі күшейіп, температураның маусымдық контрасты айқын көріне бастайды.Миоцендегі салқындау бірінші кезекте полюс және қоңыржай ендіктерді қамтыған. Антарктида да жабын мұздықтар ұлғайып, Солтүстік жарты шарда тау мұздықтары пайда болған.
Слайд 7Неогеннің органикалық әлемі нағыз кайнозойлық кейіпті, ал кезеңнің соңында олар қазіргі пішінді
![Неогеннің органикалық әлемі нағыз кайнозойлық кейіпті, ал кезеңнің соңында олар қазіргі пішінді](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-6.jpg)
қабылдаған.Фораминифер фаунасында ірі өзгерістер болған. Нумулиттер, ассалиндер мен дискоциклиндер қырылған, бірақ планктондық фораминиферлердің түрі молайған. Неогенде приматтар ормандарда ғана емес, ашық кеңістіктерде де мекендей бастайды. Қазақстанның, Еуропаның жоғарғы миоцен түзілімдерінде қазіргі шимпанзелерге ұқсас маймылдар – дриопитектердің қалдықтары табылған. Гоминидтердің ең көне өкілдері раманипитек болып саналады, олардың қалдықтары Индия мен Кенияның жоғарғы миоцен тҥзілімдерінде табылған.
Слайд 8Миоцен заманында палеогеннің аяғында басталған үрдістер күшейе түседі және ары қарай жалғасын
![Миоцен заманында палеогеннің аяғында басталған үрдістер күшейе түседі және ары қарай жалғасын](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-7.jpg)
табады. Атлант мұхиты мен Солтүстік Мұзды Мұхиттың Еуразия қазан шұңқыры кеңеюін және тереңдеуін жалғастырады. Неоген дәуірінде Жердің қазіргі планы қалыптасуы іс жҥзінде аяқталады .Альпі-Гималай, Орталық Азия және Кордильер белдеулері миоценнің соңында-плиоценнің басында дамудың соңғы орогендік сатысына енеді, олардың көтерілуі күрт артады.
Неоген түзілімдерімен байланысты қазба байлықтар ішінде мұнай мен газ басты маңызға ие болады. Мұнай мен газдың есептелген қорының үштен бірі неоген жасындағылар. Алып және өте алып мұнай-газ кенорындары шеткей алқаптарда және тау алды мен тау аралық ойыстарда орналасқан
Слайд 9ТӨРТТІК ДӘУІРІ
Бүгін де жалғасып келе жатқан геологияның төрттік дәуірін 1829 жылы Бельгия
![ТӨРТТІК ДӘУІРІ Бүгін де жалғасып келе жатқан геологияның төрттік дәуірін 1829 жылы](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-8.jpg)
геологы Ж.Денуайте бӛлген. Қазіргі кезде бұл терминнің орнына “антропогендік кезең” деген атау жиі қолданылады. Оны бұлайша 1922 жылы А.П.Павлов осы кезеңде адамзат пайда болып, дамуына байланысты атаған.
Төрттік кезеңдегі табиғи жағдайларды сипаттағанда екі фактор назар аударады: 1) мұзбасу кездері, 2) мұзбасу аралық кездері. Континенттік мұзбасулар Солтҥстік жарты шарды қамтыған.Мҧзбасулар мұхит деңгейіне өте үлкен әсер еткен. Максимуал мұзбасу болғанда мұхит деңгейі 150 м-ге төмендеген, ал мұздар еріген кезде –керісінше, деңгейі көтерілген
Слайд 10Төрттік кезеңнің жануарлар мен өсімдіктер әлемі қазіргі органикалықәлемге жақын. Олардың құрамында болған
![Төрттік кезеңнің жануарлар мен өсімдіктер әлемі қазіргі органикалықәлемге жақын. Олардың құрамында болған](/_ipx/f_webp&q_80&fit_contain&s_1440x1080/imagesDir/jpg/981251/slide-9.jpg)
ӛзгерістер климаттық жағдайлардың күрт өзгеруімен байланысты.Плиоценнің соңы мен төрттік дәуірінің басында Шығыс Еуропаның оңтүстігінде жылу ұнататын түрлер: мастодонттар, оңтүстік пілдері, Громов пілі, гиппарион, семсер тісті жолбарыс, этруск мүйізтұмсығы, т.б. өмір сүрген.Плейстоценнің соңы-голоценнің басында қатал климатқа бейімделген мамонттар, жүндес мүйізтұмсықтар мен үлкен мүйізді бұғылар жойылып кеткен.
Төрттік дәуірінің ең басты оқиғасы – адамдардың жылдам дамуы. Ұзақ уақыт бойы адамзат пайда болған жер Азия саналып келген.Қазіргі типті адамдар – неоантроптар (Homo sapіеns – саналы адамдар) вюрмнің ортасында, яғни шамамен осыдан 35–40 мың жыл бұрын, соңғы палеолитте өмір сҥрген. Олар киім тігіп, тамақ пісіруді меңгерген.