Шөгінді процестер

Су ағындылар нәтижесінен таужыныстардың бұзылуы мен аккумуляциясы

Эрозия – қатты таужыныстар мен қопсық матералдардың сумен шайылуы. Эррозиялық жұмысты өзендердің су ағындары жүргізеді.
Экзогенные процессы
Табан эрозиясы тереңге қарай кетеді. Осы эрозияның ойып-кесу нәтижесінде өзен табанындағы түзілімдерге және таужыныстарға арнасы тереңдейді.

Экзогенные процессы
Бүйір эрозиясы өзен бірде оң бірде сол жағалауларын шайып тұрғанынан қалыптасады. Сонда арнаның көлденең иірімдері меандралар қалыптасады .

Экзогенные процессы
Өзен арналарында су ағындылардың әрекетінен жинақталған түзілімдер аллювий деп аталады.

Экзогенные процессы
Жағалауларын бұзу, тасымалдау және өзендермен әкелінген сынықты материалдарды өндеу және шөгінді матералдарын көл түбінде жинақтау көлдер әрекеттеріне жатады.

Экзогенные процессы
Саз батпақтардың, ең басты әрекеті шымтезек жарату болды.

Шымтезек қалыптасуы саз батпақ өсімдіктерінің ыдырауы ылғалдылық және оттек толық өтпеуімен байланысты.
Экзогенные процессы

Экзогенные процессы
Толқындар, цунами, су келу-қайтуынан жағалаулардағы таужыныстар бұзулуы теңіздің геологиялық әрекеті абразия деп аталады .

Абразия
(толқын эрозиясы)

Жағалаудың толқын әрекетінен қирау сұлбасы
Экзогенные процессы

Экзогенные процессы
Сынықты материал, абразия нәтижесінде көлге өзендермен әкелінеді және көлдін әртүрлі белдемдерінде көлдің құмды-сазды түзілімдері жинақталады.

В. Жер асты сулары
Минералдар мен таужыныстар заттарын еріту, еріген түрінде тасымалдау және жинақтау - жер асты суларының геологиялық әрекеті.
Ең басты жерасты суларының әрекеті ол карстық процестер деп аталады.
Экзогенные процессы

Экзогенные процессы
Жерасты сулармен таужыныстардағы минералдардың еру қабаттарында ірі қуыстар карст жаралуына әкеледі.

Карст

Карст платосы
Карсттық оймышы

Карст ойылысы

Карст үнгірлері

Экзогенные процессы
Рельефтің карст пішіндері бөлінеді:
Жерасты (үңгірлер)
Жер үсті (оймыш)

Гальмиролиз (грекше. Halmyros — тұзды
lysis — ыдырау), суасты мору. Жанартау белдемдерде өтеді.

Г. Уақытша су ағындары
Экзогенные процессы
– күшті жаңбырдан кейін немесе қар ерігенде қалыптасады, және тез таусылып бітеді.

Экзогенные процессы
Уақытша су ағындардың әрекетінен пролювий қалыптасады.

Экзогенные процессы
Уақытша су ағындарының әрекетінен терең сайлар, жарлар, шығарынды конустары жаралады.

Д. Беткей процестері
Экзогенные процессы
Беткей процестерінің негізді әрекеті - сынық материалды ауырлық күштің әсерінен тау беткейі бойынша төменге тасымалдануы болады.

Экзогенные процессы
Беткей процестерінің негізді әрекетінің нәтижесінде қалыптасатын өнімдер:
Морыған бөлшектерді жаңбыр жуып шаю нәтижесінде делювий қалыптасады.
Морыған түзілімдердің опырылуы натижесінде тау беткейлерінде коллювий қалыптасады.

Экзогенные процессы
Мұздықты денудация, мору материалдарын
тасымалдау және жинақтау мұздықтар әрекеттері болып табылады.
Оның негізгі нәтижесі – мұздықтар түзілімдері мен рельеф пішіні.
Е. Мұздықтар.

Экзогенные процессы
Мұздық рельефінің пішіндері
3. Шөгінді процестер

Экзогенные процессы
Мұздық рельефінің пішіндері

Экзогенные процессы
Мұздық рельефінің пішіндері

Экзогенные процессы
Мұздықпен тасымалданған және жинақталған сынықты материалы морена деп аталады.

Мұздықтармен оның түбіндегі таужыныстарды бұзу және сынықтарды әкету экзогендік геологиялық процесі экзарация (лат. exaratio — жырту) деп аталады.
Түбіндегі таужыныстарда іздер, тырналу және тыртықтар қалыптасады.

Бұл жерде қой маңдайы, бүйра жарлар деген рельеф пішіндері қалыптасады.
Трог аңғары (нем. Trog —астау)

Друмлиндер – мұздық төбелері

Қой маңдайы – қозғалған мұздықтармен тегістелген жарлар.

Жанартау әрекеті

Гейзерлер и фумаролалар

Жер сілкінсі
Цунами – суасты жер сілкінісі әсерінен қалыптасады.

Осы қарастырылған экзогендік процестердің (мору, жылжыту, тасымалдау, шөгу, шөгінді түзілімдердің кристалдануы, олардың сусыздануы, тығыздануы, жаңа минералдар жаралу және цементтену) нәтижесінде шөгінді таужыныстар жаралады.
Экзогенные процессы