1,3 Ғылыми зерттеулер әдістемесі Ару Б

Әдіс грек (metmodos)
Әдіс - зерттеу барысында белгілі бір қорытынды алуға бағытталған, бір
немесе бірнеше метематикалық, немесе логикалық операциялардың
теорияға немесе практикаға негізделген түрі. Процедура - белгілі бір
операциялар жиынтығының орындалуын қамтамасыз ететін іс-
әрекеттердің жиынтығы.

Әдістеме & Аксиома
Әдістеме - қалаған нәтижеге жетуге көмектесетін
әрекеттер жиынтығы. Әрбір ғылым саласының өз зерттеу пәні
болуымен қатар, өзіне тән зерттеу әдістемелері бар.
Ғылымның дамуында үш негізгі теориялық әдістің үлкен
маңызы бар. Олардың біріншісі - аксиомалык әдіс.
Аксиома дегеніміз - логикалық дәлелсіз қолданылатын,
эмпириялық айғақтар негізінде теріске шығаруға болмайтын ереже
екені белгілі. Евклид геометриясында жазықтықта жатқан екі нүкте
арқылы тек бір ғана түзу сызық сызуға болады деген аксиома бар.

Болжам
Сипатту әдісі
Болжам (гипотеза) дегеніміз-тәжірибелік айғақтармен
салыстыра карағанда, теріске шығарылуы мүмкін білімдер.
Болжамдық-дедуктивтік әдіс жақсы математикалық дайындықты
талап етеді. Ол қазір физикада, электротехникада, радиотехникада,
экономикалық ғылымдарда кең қолданылады. Болжамдық-
дедуктивтік әдісті қолдануға мүмкін болмағанда, сипаттау әдісіне
жүгінуге тура келеді.
Сипаттау әдісі филологияда, биологияда,
медицинада,
психологияда, әлеуметтануда қолданылады. Егер сипаттау әдісі
болжамдық-дедуктивтік әдіс деңгейіне дейін көтерілетін болса, оны
әрқашан да жеңіс деуге болады.

Талдау, жинақтау, Индукция
Талдау (анализ) дегеніміз - нысанды (объектіні) бірнеше құрамдас бөліктерге бөліп алып, оларды жеке зерттеу. Талдау аяқталған жерде жинақтау басталады.
Жинақтау (синтездеу) кезінде нысанның талдау жасау кезінде ажыратылыптасталған құрамдас бөліктері қайтадан біріктіріледі. Бұл жерде жинақтау деп элементтерді біртұтас жүйеге қарапайым механикалық түрде біріктіру деп түсінбеу керек. Талдау мен жинақтау бір-бірінен бөлек операциялар емес, мәніне қарай олар танымның аналитикалық, синтетикалық әдісінің екі жағы болып табылады.
Индукция ойдың жалқыдан жалпыға қарай бағытталуын,
Дедукция кері бағытта, ойдың жалпыдан жалқыға қарай
біздің ой қорытуымыз да индукция жиі көрініс береді

Жалпы ғылыми әдістер
- Анализ – жан-жақты зерттеу мақсатында бүтін бір затты құрамдас бөліктерге (жақтарына, белгілеріне, қасиеттеріне және т.б) бөлу;
- Синтез – заттың құрамдас бөліктерін біртұтас затқа біріктіру;
- Абстракциялау - зерттеліп отырған құбылыстың қажетті емес қасиеттері мен қарым-қатынастарынан зерттеуге керек қасиеттері мен қарым-қатынастарын бөліп алу;
- Жалпылау – объектілердің жалпы белгілері мен қасиеттерін анықтауға мүмкіндік беретін ойлау әдісі;
- Индукция – жеке қорытулар негізінде жалпы тұжырым жасауға мүмкіндік беретін зертеу мен талқылау әдісі;
Дедукция – жалпы тұжырымнан жеке тұжырым жасауға мүмкіндік беретін талқылау әдісі;
- Аналогия – объектілердің бірдей белгілерінің ұқсастығы негізінде олардың ұқсастығы туралы айтуға үмкіндік беретін таным әдісі, басқаша айтқанда, аналогия - ғылымның бір саласындағы қатынастардың, оның екінші саласына транспозициялануы, мысалға: тарихи аналогия, кеңістіктік аналогия және т.б
- Классификация- зерттелетін пәннің зерттеушіге қажетті маңызды белгілері бойынша түрлі топтарға бөлу (әсіресе, биология, геология, география, кристаллогрфия, т.б. ғылымдардың түрлі бөлімдері).