Көпфакторлы дисперсиялық талдау. Көпфакторлы дисперсиялық талдаудың бірфакторлы талдаудан негізгі айырмашылығы

ЖОСПАР
Кіріспе бөлім
Дисперсиялық талдау
2. Негізгі бөлім
Көпфакторлы дисперсиялық талдауға түсінік;
Көпфакторлы талдаудың бірфакторлы талдаудан айырмашылығы,ұқсастығы;
Медико-биологиялық зерттеудің математико-статискалық талдау принциптері
Қорытынды бөлім
Пайдаланылған әдебиеттер

Дисперсиялық талдау әдісінің мақсаты
Кездейсоқ шаманың өзгеруіне әсер ететін факторлар мен олардың тіркесімін бөліп алу.
Тәжірибе жағдайларына әсер ететін кездейсоқ факторлардың өзгерісінің нәтижесінде тәжірибеден алынған мәліметтердің орташа арифметикалық мәндері ылғи да өзгеріп отырады. Орташа мәнге әртүрлі факторлардың әсері дисперсиялық талдау әдісі арқылы зерттелінеді.

Дисперсиялық талдау
Факторлардың кездейсоқ шама өзгергіштігіне әсерін зерттейтін статистика бөлімін дисперсиялық талдау деп атайды.
Бұл екіден артық топтардың орта мәндерін салыстыру үшін, яғни бірнеше тәуелсіз топтардың бір бас жиынтыққа жататындығын немесе жатпайтындығын анықтау үшін қолданылатын әдіс.
Бұл бірнеше топтарды зертеуде қолданатын айырмашылық немесе ұқсастық ережелері.
Таңдауды гомогендікте және себеп-зерттеу байланыстарында бақылау кезінде,Р.Фишермен жасалынған жиі кездесетін әдіс түрі.

Р.А. Фишер 1938 ж. дисперсиялық талдауға
мынадай анықтама берген:
Дисперсиялық талдау-«бір себептерден болатын дисперсияны
екінші бір себептерден болатын
дисперсиядан айыру».

Бір факторлы дисперсиялық талдау
Бұл осы факторларға көптеген кездейсоқ жағдайлар, көптеген бақылауға алынбайтын факторлар әсер ететінімен түсіндіріледі.
Сондықтан белгінің жалпы өзгергіштігін құрамды бөліктерге бөлу, қажеттілігі туындайды, бір жағынан нақты факторлармен анықталады, екінші жағынан бақылауға алынбайтын кездейсоқ себептермен туындайды.

Эксперименттік ұйғарымдарда
дисперсиялық талдаудың
бірнеше түрлері бар.
Солардың ішінде жиі кездесетіні мыналар:
Бір факторлы;
Екі факторлы
Көп факторлы

Көпфакторлы дисперсиялық талдау
Бұл бірнеше фактордың әсерін тек қана жеке емес, бірнеше фактор әсерін бірге де қарастырады. Ол толық күйінде дисперсиялық анализдің логикасына ешқандайда әсер етпейді,бірақ кейде процедура жүргізілуін қиындатады.

Көпфакторлы дисперсиялық талдау
Көп нұсқалы дисперсиялық талдау бірнеше факторлармен сипатталады(ағылшын транскрипциясы бойынша- MANOVA). Көпфактарлы дисперсиялық талдаудың бірнеше факторына ANOVA-ның бір түрі немесе MANOVA-ның бір түрі әсер етеді.

Көпфакторлы дисперсиялық талдау
Көп факторлы дисперсиялық талдаудың
Мәлiметтерiнiң талдауына
кiргiзетiн жаңасы факторлы
өзара әрекеттесудi бағалау мүмкiндiгiнде.
Әйтсе де, әрбiр факторды жеке бағалау мүмкiндiгi
ықпалы бұрынғыша болып қалады.
Жинағы бiр iске қосуға бiрден екi есеп шешетiндiгiнен,
(оның компьютер қолдануының вариантында)
көп фактор дисперсиялық талдауды процедура
мағына бұл сөз жоқ көп үнемдi факторлардың
әрқайсыларының ықпалы
және олардың өзара әрекеттесуi бағаланады.
Берілген көпфакторлы дисперсионды талдау,
факторлар санымен және деңгейлерімен анықталады.

Көпфакторлы дисперсиялық талдауда факторлық ауыртпалықтар қызметінде өлшеудің жеке шарттары қойылады. Мысалы:
уақытық;
ситуациялық;
психологиялық және т. б

Көпфакторлы дисперсиялық талдаудың
бірфакторлы дисперсиялық талдаудан
айырмашылығы
Бірфакторлы дисперсиялық
талдау ANOVA
Дисперсиялық талдау бір шарт
бойынша жүргізіледі;
ANOVA талдау жүргізу кезінде
бір-бірден үш таңдама
үшін қолданылады және
олардың дисперсиясын
салыстырады,
қалыпты таралу заңы
бойынша таралады.
Көпфакторлы дисперсиялық
талдау MANOVA
Дисперсиялық талдау
кем дегенде үш шарт
бойынша жүргізіледі;
Бірінші шартқа ANOVA- ның
бір түрі немесе MANOVA- ның
бір түрі әсер етеді.

Көпфакторлы дисперсиялық талдаудың
бірфакторлы дисперсиялық талдаудан
айырмашылығы
3.ANOVA парамертлік мән
болғандықтан,
оны бас жиынтықтан аламыз.
ANOVA
1)парамертлік
2) параметрлік емес
4. Медицина мен биологияда
бұл дисперсиялық талдаудың
қателігі жиі кездеседі;
3.Фактор ауырпалықтар
қызметінде
өлшеудің жеке шарттары
қойылады.
Мысалы:
уақыттық,;
ситуациялық;
психологиялық;
4. Зерттеу нәтижесінде
үш фактордан кем болмауы
керек;

Көпфакторлы дисперсиялық талдау мен
бірфакторлы дисперсиялық талдаудың
ұқсастығы
Аналитикалық жұмыс барысында
мыналар ескерілуі керек:
1.1. қалыпты шарт орындалды ма ?
1.2. бақыланатындар бас жиынтықтан
кездейсоқ таңдалып алынды ма ?
2. Тағы да гомогендік дисперсиясы
қатаң бақыланды ма, соны тексеру керек.
Яғни: таңдамалар бірдей дисперсияда ма ?
3. Таңдамаларның бір-біріне
тәуелсіздігіне көз жеткізу;

Дисперсиялық талдау кестесі

Фишер критерийі

Мысал
В пакете NCSS следует выбрать
Analysis – ANOVA – Analysis of Variance
Общий вид данных в программе NCSS.
DE – результат
Alcohol и Rest - факторы