Җылылык күренешләре

Максаты:
”Җылылык күренешләре” дигән теманы кабатлау һәм ныгыту;
Чәйне эчкәндә физика фәненең әдәбият, сәнгать һәм тарих фәннәре белән дә бәйле булуын укучыларга җиткерү;
Укучыларда физика фәненә кызыксыну үстерү;
Укучыларның иҗади мөмкинлекләрен күрсәтү.
.

Тарихка күз салсак...
1638 елда , Алтын-ханнан, патша ярдәмчесе, Рус патшасына күчтәнәч итеп, чәй алып кайта. Патша күчтәнәчкә бик сөенә, бу күчтәнәч өчен 100 соболь тиресе бирә, ләкин чәйне эчәргә курка. Берзаман бик каты авырып киткәч, ул чәй эчеп, аның шифасын күрә. Шул вакыттан Россиядә чәй эчә һәм чәйне кайнату өчен, самоварлар җитештерә башлыйлар. Иң беренче самовар Тула шәһәрендәге фабрикада ясала. 19 нчы гасырда Тулада 50 гә якын фабрика самоварлар җитештерә. Аларнын бәяләре 235 сумга кадәр (10 сыер бәясе) торган. Массалары 125 граммнан – 250 литрга кадәр булган самоварлар ясаганнар.
Тула самоварлары.

Чәй...Татарстанда олылар да, балалар да ярата торган бу традицион, гадәтләнелгән эчемлекне белмәүче кешене табып булмастыр, мөгаен. Елның теләсә кайсы фасылында куырып ала торган ачы суык булсынмы, яисә түзеп тора алмаслык эссеме бездә күңелне күтәреп җибәрүче һәм җанны иркенәйтүче, арыганлыкны бетерүче һәм зиһенне ачучы, ялкаулыкны куучы һәм тәнне сафландыручы хуш ис бөркеп торган бер чынаяк чәйдән башка һич тә мөмкин түгел.
Эчсәң чәй - җанда җәй, - диелә татар мәкалендә. Милли эчемлеккә һәм кунакчыллык символына әверелеп, чәй менә инде күпме гасырлар дәвамында Татарстан халыкларын куандырып килә. Ул гадәти көннәрдә дә, бәйрәмнәрдә дә гаилә өстәлендәге кадерле кунак, сәфәр чыкканда кешеләрнең аерылмас юлдашы һәм иң гаҗәбе беркайчан да туйдырмый, гайрәтне чигерми торган эчемлек!
Халыклар кулланган бер генә эчемлек тә әдәбиятта һәм сәнгатьтә чәй кебек макталмагандыр, мөгаен. Ул татар халык иҗатының күп кенә жанрларында, узган чорлар һәм бүгенге көн татар язучылары әсәрләрендә дә чагылыш тапты.
Укучыларга сүз бирәбез, алар үзләре эзерләгән шигырьләрне укырлар.
Чәйнең әһәмияте

Ни өчен самоварның тоткасы агачтан яки пластмасстан ясала?
Ни өчен самоварның өслеге ялтырап тора?
Стаканга су салганда ни өчен калак куялар?
Самоварның кранын ни өчен аска урнаштыралар?
Самоварнын җылыту элементы кайда урнашкан? Ни өчен?
Самоварга суны өске кырыйга кадәр тутырырга ярыймы?
Өскә кадәр тутырсаң ни була?
Самоварда су җылынамы икәнлеген ничек белергә?
Су җылыту элементыннан түбәнрәк булса нәрсә булыр?
Ни өчен чокырда су стаканга караганда тизрәк суына?
Ни өчен чәйнекнең капкачы кайвакыт сикерә башлый?
Кайный торган суның температурасы күпме?
Ярышучы командаларга сораулар

Су җылыту элементыннан түбәнрәк булса самоварны розеткага тоташтырмагыз!
Розеткага тоташтырылган электр самоварын краучысыз калдырмагыз!
Электр самоварын, суга тулысынча салып юмагыз!
Электр самоварын көчәнеше 220 В лы алмаш токка гына тоташтырырга ярый!
Электр самоварынтиз янып китучэн әйберләр янында урнаштырмагыз!
Электр самовары өчен КТ кагыйдәләре

1)Чык ясалу.
2)Томан төшу.
3)Яңгыр яву.
4)Кар яву.
Укучылар чыгышы:

Башлангыч температурасы 15°С булган 5 л суны самоварда кайнатып чыгару өчен күпме җылылык микъдары кирәк? Суның чагыштырма җылысыешлыгы 4200 Дж/кг°С , тыгызлыгы 1000 кг/м3 .
Башлангыч температурасы 15°С булган 3 л суны самоварда кайнатып чыгару өчен күпме җылылык микъдары кирәк? Суның чагыштырма җылысыешлыгы 4200 Дж/кг°С , тыгызлыгы 1000 кг/м3 .
Мәсьәлә чишәбез

Q1 =с m(t2 - t1)
Q2=qm
Q3=λm
Q4=Lm
Формулаларны беләбезме?