Муса Жэлил

Муса Җәлил
(1906 – 1944)

Абдулла Алиш
Аитзәк Аитов
Мөхәммәт Әхмәтгалиев
Нур Баян
Касыйм Вахит
Мифтах Вәдүт
Габдулла Галиев
Макс Гатау
Мансур Гаяз
Фатих Кәрим
Муса Җәлил
Гадел Кутуй
Демьян Фәтхи
Хәбра Рахман
Әгъзам Камал

Әхтәм Әминев
Лотфи Вәли
Исхак Закир
Хәйретдин Мөҗәй
Сөләйман Мөлеков
Рәхим Саттар
Исмәгыйль Шәфиев
Абдулла Батталов
Гыйз-эл Габид

Ватаным өчен
Бәлки, бу хат соңгы хатым булыр,
Иҗ дәһшәтле утка керәмен,
Шулай була калса, кояшны да
Бүген соңгы тапкыр күрәмен.
Мин сугышка керсәм, дошманымның
Йөрәгенә төзәп атамын;
Үзем үлсәм, балаларым кала
Минем гомерем булып, Ватаным.
Кала дөнья, кала бар матурлык,
Ал чәчәкләр кала болында,
Чәчәкләргә төренеп, эзем кала,
Җырым кала үткән юлымда.
Үләм икән, үкенечле түгел
Бу үлемнең миңа килүе,
Бөек җыр ул – Бөек Ватан өчен
Сугыш кырларында үлүе.
Фатих Кәрим (1909 – 1945)

Бөек Ватан сугышы елларында татар поэзиясе бөтен совет әдәбиятының куәтле һәм бердәм оркестрында үзенчәлекле һәм көчле яңгыраган шигъри авазларның берсе булды.
Татар совет поэзиясенең бу авазы илебез чикләрен үтеп чыкты, бөтен дөнья халыклары йөрәгенә барып иреште. Күпләр яу кырында башын салды, аларның җырлары җиңеп чыкты, дистәләгән еллар үтсә дә, әһәмияте җуелмаслык поэтик җәүһәрләр калды.
Зәет Мәҗитов

Жырларым, сез, шытып йөрәгемдә,
Ил кырында чәчәк атыгыз!
Күпме булса сездә көч һәм ялкын,
Шулкадәрле җирдә хаккыгыз!
Сездә минем бөтен тойгыларым,
Сездә минем керсез яшьләрем.
Сез үлсәгез, мин дә онытылырмын,
Яшәсәгез, мин дә яшәрмен.
Мин кабыздым җырда ялкын итеп
Йөрәгем һәм хаклык кушканны.
Җырым белән дусны иркәләдем,
Җырым белән җиңдем дошманны.
Алдый алмас мине түбән ләззәт,
Вак тормышның чуар пәрдәсе.
Шигыремдәге чынлык, ут һәм сөю—
Яшәвемнең бөтен мәгънәсе.
Үлгәндә дә йөрәк туры калыр
Шигыремдәге изге антыма.
Бар җырымны илгә багышладым,
Гомеремне дә бирәм халкыма.
Җырлап үттем данлы көрәш кырын,
Җырлап килдем тормыш языма.
Соңгы җырым палач балтасына
Башны тоткан килеш языла.
Җыр өйрәтте мине хөр яшәргә
Һәм үләргә кыю ир булып.
Гомерем минем моңлы бер җыр иде,
Үлемем дә яңрар җыр булып.
Җырларым

Җырым кала
үткән юлымда...
Бөек Ватан сугышында һәлак булган шагыйрьләребез

Әхмәт Ерикәй
(1902 – 1967)

"Без, Татарстан язучылары, кулларыбызда каләм hәм корал килеш, данлыклы Кызыл Армия сафына кушылырбыз hәм барлык энергиябез, белемебез hәм талантыбыз белән сөекле Ватаныбыз өчен тормышыбызны да кызганмыйча көрәшербез"
("Кызыл Татарстан" газетасыннан. 1941 ел, 25 июнь).
"Кызыл Армия сафына чакырылгач та, төп хәрби эшем белән бергә,
Ватан сугышы темасына багышланган әдәби-иҗат эшемне актив дәвам иттем. Бу дөньякүләм тарихи көрәштә үземнең бөтен сәләтем белән совет сугышчыларының батырлыкларын гәүдәләндерергә тырыштым". (Ф.Кәрим)

***
Шундый ямьле тормыш итә идек,
Шундый татлы иде көннәрем.
Егерме биш елдан артык яшәп,
Мондый матур тормыш күрмәдем.
Тылсымлы бер төш күк үтеп китте,
Кыска булды кавышу чорыбыз.
Тик кайгырма, бәгърем,
Бу көчле җыр
Дәвам итәр аерым булсак та;
Бергә кушылыр йөрәк авазыбыз,
Теләгебез яңрар бер сафта.
Һәрбер секунд сине сагынып үтәр,
Матур уйлар белән яшәрмен,
“Саумы, иркәм!” диеп, аяз төндә
Йолдызларга карап дәшәрмен.
Син йокыңнан торып, аяз төндә
Тәрәзәдән күккә карарсың.
Ышан, бәгърем, әгәр исән булсам,
Күз нурыңны шуннан табарсың.
1941.
Мифтах Вәдүт

Җиңү тәмен, яшәү ямен, без белмәсәк, кем белер?..
Бөек Ватан сугышыннан җиңеп
кайткан шагыйрьләребез

Сәхаб Урайский
Әхмәт фәйзи
Сибгат Хәким
Мәхмүт Хөсәен
Гали Хуҗи
Самат Шакир
Әхмәт Юныс
Нури Арсланов
Салих Баттал
Нур Гайсин
Әнәс Галиев
Шамил Гәрәй
Әнвәр Давыдов

Әдип Маликов
Шәйхи Маннур
Зыя Мансур
Шәрәф Мөдәррис
Кави Нәҗми
Наҗар Нәҗми
Мостафа Ногман
Зәки Нури
Сөббух Рафыйков
Бари Рәхмәт
Мөхәммәт Садри
Сирин
Нәби Дәүли
Әхмәт Ерикәй
Хисам Камал