АГ

АРТЕРИАЛДЫҚ ГИПЕРТЕНЗИЯ
АГ–артериалдық қысымының көтерлүі.
Дамуына екі фактор әсер етеді:
жүрек жиірлығыштығының күші (САҚ);
шеткі ұсақ артериялардың қан ағысына қарсы әсері (ДАҚ).

Этиологиясы
Бірінішілік – эссенциалды АГ (ЭАГ) 85-90% (екіншілік АГ табылмаған кездерде қойылады) Г.Ф. Ланг бойынша нейрогендық теориямен байланысы бар (стресс алу әсерінен орталық нерв жүйсінде тұрақты түрінде дамитын қан айналу орталығының бұзылыстары )
Екіншілік АГ - (симптоматикалық) 5-23 %

Патогенез
ЭАГ негізгі қозғыш фактор – симпатоадреналдык нерв жүйесінің (САЖ) белсенділігінің жоғарлауы
Вазоспазм (бүйрек тамырларының)
ЮГА-ның стимуляциясы
РЕНИН-протеаза
АНГИОТЕНЗИН -1 АНГИОТЕНЗИН -11
NaCl гиперволемияға байланысты АГ

АГ қауып қатер
факторлары:
Тұқым қуалаушылық
Дене салмағы
Метаболикалық синдром - андроидты семіру (алма тәріздес - іштік шеңберінің сан шеңберіне қатынасын анықтайды), инсулинге резистентлігі, гиперинсулиемия, гипергликемия (глюкозаға толеранттылығы төмендеуі), май алмасуының бұзылуы (дислипопротеидемия –ТЖЛП төмен деңгейі және ТГ жоғары деңгейі)
Алкогольдың әсері
Ас тұзын артық қолдану
Психосоциальдық стресс және физикалық белсенділіктін төмендігі

Артериальды қысым деңгейі бойынша жіктелүі
(ДДұ ,1999 ж.)

Нысана мүшелерде зақымдалу белгілері:
Жүрек :
Жүрек жетіспеушілігі (сол қарыншаның диастолалық, систолалық дисфункциясы);
Жүрек ишемиялық ауру (стенокардия, миокард инфаркты);
Ми :
- гипертензивтік энцефалопатия;
ми қан айналымының бұзылуы (транзиторлы ишемиялық шабуылдар, инсульт);
- тамырлық деменция;
Көз түбі :
көру нерв дискісінің ісінулер, экссудаттық өзгерістер;
қан қуйылуы;
Бүйрек :
нефропатия;
- бүйрек жетіспеушілігі;
Тамырлар:
шеткі артериялардың окклюзивтік зақымдалуының клиникалық көріністері;-ыдырауға үшыраған қолқа аневризмасы.

АГ клиникалық көрінісі
Бастың ауруы – көп жағдайларда желке жағында, қөздің артында орналасуы, лоқсуымен қосарлануы
Бас айлану - тамыр тонустарының бұзылыстары
Қулақ шуылы – тамырлардағы атеросклероз өзгерулерімен байланысты
Астено-невротикалық – шаршағыштық, қозу, уйқының бұзылыстары, жүрек қағу, жүрек аурсыну, сол жақта жатудың қолайсыз болуы.
Никтурия - зәрдің түңгі уақытта бөлінүі, олигурия, анурияның дамуы (бүйрек жетіспеушілігі).
Көз алдында «шыбындардың ушыуы», көздің көрү қабылетінің нашарлауы

Диагностикалық зерттеулер
Физикалдық зерттеу

Лабораторлық зерттеулер
Жалпы зәр анализы
(протеинурия, меншікті салмақ, тунбасының микроскопиясы);
Биохимикалық анализдер (қант, мочевина, креатинин деңгейлері);
Зимницкий сынамасы (гипоизостенурия, никтурия, олигурия)
Реберг сынамасы
(бүйрек жетіспеушіліктің белгілері).

Инструменталдық зерттеулер
ЭКГ – сол қарынша гипертрофияның белгілері
ЭхоКГ – миокардтың гипертониялық ремоделдеумен байланысты өзгерүлер
Бүйрек және бүйрек үсті безінің УЗИ
Көз торшасы - көз түбінің өзгерістері
Рентгеноангиографиялық – вазоренальды АГ, қолқа коарктациясы, эндокриндық АГ анықтау

АГ жіктелуі мен стратификациясы

АРТЕРИАЛДЫ ГИПЕРТОНИЯНЫ ЕМДЕУДІҢ ӘДІСТЕРІ
Диуретиктер
Β-адреноблокаторлар
Ангиотензин-айналдырушы ферменттер ингибиторлары
Ангиотензин-ІІ рецепторының блокаторлары
Баяу кальций каналдарының блокаторлары
Орталық әсер ететін препараттар
α1-адренорецепторлардың блокаторлары
Комбинирленген препараттар

Диуретиктер
Тиазидтік (гипотиазид, индапамид (арифон), хлорталидон, бринальдикс и др.)
Ілмектік диуретиктер (фуросемид, урегит, буринекс и др.)
Қолданудың схемасы
Гипотиазидтің бастапқы тәуліктік дозаны (12,5 мг) керек болған кезде максимальды дозаға жеткізеді (50 мг).
Индапамид 2,5 г х 1 рет тәулігіне күнсайын (созылмалы бүйрек жетіспеушілігінде әсері сақталынады)
Креатинин клиренсі 35 мл/мин төмен және шумақтық фильтрацияның жылдамдығы 25 мл/мин төмендесе Гипотиазид диуретиктердің әсері жоғалады. Сол себептен фуросемидке көшү керек 40 мг х 1 рет тәулігіне, аптасына 1-2 рет.

Β-адреноблокаторлар
АГ кезінде оң әсерінің механизмі:
ЖСЖ бәсендейді (журек жийырлу күші мен жиілігі төмендейді);
Рениннің секрециясын шектейді;
Симпатикалық белсендлігін төмендетеді;
Қан тамыр қабырғасында простагландиндердің деңгейін және бароререптор сезімталдығын көтереді .
Бөлінеді:
Селективсіз (пропранолол, соталол, пиндолол, надолол және т.б.)
Селективті - метопрололдар (атенолол, эгилок), бисапролол (конкор), және т.б.
Ішілік симпатомиметикалық белсенділігімен (вискен, ацебуталол, окспренолол және т.б.)
α-β-адреноблокаторлар (лабеталол, карведилол және т.б.)

Ангиотензин айландурышы ферментінің ингибиторы (ААФИ)
АТ-І ден АТ-ІІ айлануын тежейді – плазмадағы реннингің белсенділігі жоғарылайды және АТ-ІІ мен альдестеронның деңгейлері төмендейді.
Екіншілік курделі механизмі простагландиндердің гипотензивтік фракцияның жоғарлауымен.
ААФИ гипотензивті әсері шеттегі артериолардың дилатациямен байланысты.
ААФИ нефропротективтік әсерімен байланысты шумақішілік гипертензияның және протеинурияның өмендеуы. Бұл жағдай қант диабетпен ауратын науқастраға өте жағымды.
Жанама әсері: құрғақ жөтел

Кейбір ААФИ тәулік дозалары мен қолданылатын әдістері

Ангиотензин-11 рецептордың блокаторлары
Қан тамыр қабырға блокаданың екілік механизмнің болуы:
Норадреналиннің шығуын тежейді
Синапс саңылауында α1-адренорецептор-лардың әсерін тежейді
Жанама әсерлер жоқ.
Препарат Теветен 600 мг х 1 рет\тәул.

Баяу кальций каналдарының блокаторлары
Са++ иондарының миоцит ішіне кірүін тежейды, ол жағдай олардың босансуын (дилатацисын) шақырады.
Кальций антагонистер келесі топтарға бөлінеді:
фенилалкиламины (верапамил, изоптин және т.б.);
бензодиазепины (дилтиазем, кардил және т.б.);
дигидропиридины (коринфар, исрадипин, амлодипин, нитрендипин, фелодипин және т.б.).
Дигидроперидиндерде вазодиляциялық әсері ең басымды болады.

α1-адренорецепторлардың блокаторлары
Празозин, доксазозин және т.б.
Тәкелей емес вазодилататорлар, әсердің механизмі:
синапстан кейінгі α1-адрено-рецепторларды тежейді,
бул жағдай жалпы шеткі кан тамырлық қарсыласуды төмендетеді,
Бірақ,рефлекторлық тахикардияны шақырмайды.
Емді аз дозадан бастайды (1 мг/тәул.), кейіннен ептеп дозаны 10 мг/тәул. дейін жеткізеді.

Орталық әсері бар препараттар
Орталық әсерінің нәтижесінде α2-адренорецепторлардың және Ј1-имидозолин рецепторлардың стимуляциясы жатыр :
Бүйрек үстілік жасушалардың катехоламин секрециясын тежейді;
Симпатикалық нервн жүйе белсенділігін төмендетеді;
Вагус нерв тонусын жоғарлатады
Аталғанның барлығы жалпы қан тамырлық қарсыласуды, журек жиырлуын және жийілігін төмендетеді.
Орталық α2-адреномиметиктерге жатады - клофелин 0,0075-0,015 мг . Жанама әсері – ауз қурғау, уйқышылық.
Жаңа класстың өкілдері аталған әсерлерден арылған – орталық имидазолин рецепторлардың агонисттері (моксонидин келесі препараттар түрінде: цинт немесе
физиотенз 0,2-0,4 мгх1 рет\тәул. және т.б.).

Екіншілік АГ клиникалық ерекшеліктері
Алғаш рет 20 жас немесе 60 жастан үлкен жас шамасында басталуы
Кенеттен пайда болган және өте жоғары АҚҚ көрсеткіштері, тез үдемелі қатерлі ағым
Симпато-адреналды қозу клиникасымен көрінетін криздердің болуы
Тұқым қуалаушылықтың немесе бүйрек ауруының болмауы
Медикаментоздық терапияға тұрақтылық

Бүйрек аурулары
Паренхиматозды бүйрек аурулары (гломерулонефриттер, нефриттер)
Созылмалы пиелонефриттер
Бүйрек поликистозы
Диабеттік нефропатия
Гидронефроз
Бүйректің туа пайда болған гипоплазиясы
Бүйрек жарақаты
Реноваскулярлы гипертония
Ренин түзуші ісіктер
Ренопривті гипертония

Реноваскулярная гипертензия (РВГ) – повышение АД, обусловленное сужением почечной артерии или ее ветвей.

Механизм развития ВРГ и её осложнений. РААС – ренин-ангиотенизиновая система; СНС – симпатическая нервная система. По Dubel G. J. and Murphy T.P. «The role of percutaneous revascularization for renal artery stenosis», Vascular Medicine, 2008; 13; 141]

Қолқа коарктациясы

Эндокриндік аурулар
Акромегалия
Гипотиреоз
Гипертиреоз
Гиперкальциемия
Бүйрек үсті безінің аурулары (Кушинг синдромы, бірінішілік альдостеронизм – Кон синдромы , феохромацитома

Акромегалия

Гипотиреоз

Дәрі-дәрмектер немесе экзогенді заттар
Гормоналды контрацептивтер
Кортикостероидтар
Симпатомиметиктер
Кокаин
Құрамында тиамині бар заттар
Стероидты емес қабынуға қарсы препараттар
Екіншілік АГ (ВОЗ, 1996)