Çaganyň irki ösüşi nämäni aňladýar?

Intellekt
Intellekt – bu grek dilindäki intellectus sözünden gelip çykan we ol aň, düşünje, akyl ýetirme diýmegi aňladýar
Intellekt adamyň dünýä düşüniş we kabul ediş başarnygyny görkezýär
Intellektiň her bir görnüşi aýratyn
ukyplara we başarnyklaryň
toplumyna eýedir

Adamyň beýnisiniň barlaglary

Kelle beýniniň nerw süýümleriniň sepleşmesi
Her öýjükde15000 sinaptik baglanyşyk bolýar. Sinaps – bu nerw süýümlerini baglanyşdyrýan merkez. Ol ýerde suwuklyk bolup, ol maglumatyň tiz ýaýramagyna ýardam edýär.
Signallar beýleki öýjüklere örän uly tizlik bilen baryp ýetýärler
Sinapslar daşky täsiriň netijesinde ösýärler we üýtgeýärler

Adamyň doglan wagtynda kelle beýnisi
6 ýaş döwründe
14 ýaş döwründe

0
1
2
3
7
6
5
4
Ýokary
Pes
Ýaş döwürleri
Görüş
Dil, sözleýiş
Emosional barlag
Nyşanlar
Deň-duşlary bilen gatnaşyk etmegiň durmuşy başarnyklary
Sanlar
Слух
Duýgurlyk, syzgyrlyk
Duýmagyň, täsirlenmegiň adaty ýollary
Irki ösüşiň wajyp taraplary

Sinaptik baglanyşyklaryň ösüşi
3 ýaşdan 10 ýaşa çenli döwürde beýni sinaptik baglanyşyklary hem döretmegi dowam edýär, hem weýran edýär.
10 ýaşdan soň baglanyşyklaryň artykmaçlaryny aýyrmak prossesi başlanýar we giçki ýetginjeklik döwrüne çenli ol baglanyşyklaryň ýarysy galýar.
Bu prosses ýasamak ýa-da kämilleşdirmek, düzmek atlandyrylýar.

ÇAGANYŇ IRKI ÖSÜŞINIŇ WAJYPLYGY

Çaganyň irki ýaşdaky bilimi ikiýylçy çaganyň bolmagyny aradan aýyrýar
Çaganyň irki ýaşdaky bilimi
sowatlylygyň görkezijiligini
ýokarlandyrýar
Irki ýaşda bilim alan çagalar
birinji synpa barmaga taýýardyrlar
ÇAGANYŇ IRKI ÖSÜŞINIŇ WAJYPLYGY

ÇAGANYŇ IRKI ÖSÜŞINIŇ WAJYPLYGY
ÇIÖ – bu çaganyň hukugy
ÇIÖ mundan buýana okamagynyň binýadyny goýýar
ÇIÖ dil ösüşiniň esaslaryny
goýmaga ýardam edýär
Soňra ýetmezini doldurjak bolanyňdan, irki ýaşda aldasyny edeniň ýagşydyr

Komenskiý “bilmegiň ilki başy hökmünde duýup bilmekden ugur almalydyr, çünki ozaly bilen duýup bilmek bolmasa, akylda hiz zat döremeýär, şuňa görä-de, taglymaty hem zat hakynda söz bilen düşündirmekden başlaman, eýsem zady görkezip, oňa syn etmekden başlamak gerek” diýýär.
Danalaryň aýdan her bir sözi, ýokarda getiren gyzyla gaplaýmaly sözlerimiz bilim bilen terbiýäniň sazlaşykly alnyp barlanda, irki ýaş döwründe görkezip öwredeniňde netijeli boljakdygygyny görkezýän jümlelerdir. “Abraý mirasda däl-de, akyl bilen edepdedir” diýen halk pähimine eýeren ata-babalarymyz edebi altyndan hem gymmat hasaplapdyrlar. Maşgala terbiýesine uly üns berlipdir. Maşgala terbiýesi gadymyýetde hem irki ösüşden başlapdyr.

Çagalar ýeňil stresi ýeňillik
bilen geçirmegi, ondan peýda
almagy hem başarýarlar.
Zäherli stressler (çaga
gödek daraşmak, ugruna
seretmezlik, şikes ýetmek) irki ýaş döwründe çaganyň ösüşine uzak
wagtyyň dowamynda ýaramaz täsir
edýär.
Zäherli stressler ösüşi haýallaşdyrýar, saklaýar diýmek hem bolýar.
STRESSLER

Irki ösüşiň maksatnamalary çaganyň aňýetirijilikli ösüşine we öwrenmegine ýol açmak bilen başlangyç synplarda we ondan ýokarky synplarda hem ýokary netijeleri görkezmegine ýardam edýär.
Barlaglar görkezýär:

Biz hemişe ýatda saklamalydyrys, dünýädäki her bir adam hemme çaganyň geljegi barada jogapkärdir.
Çagalar – biziň geljegimiz, biziň ynamymyz, biziň wyždanymyz, biziň ykbalymyz.
Tereza Gonsales