Туған тілім-башкорт теле

Башҡорт теле- башҡорт халҡының туған теле генә түгел,
Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле лә.
Уның дәүләт теле булараҡ (урыҫ теле менән бер рәттән) юридик статусы Башҡортостан Республикаһы Конституцияһында нығытылған.

Башҡорт теле башланғыс һәм урта
мәктәптә уҡыу-уҡытыу сараһы
һәм өйрәнеү предметы булып тора,
юғары уҡыу йорттарында гуманитар
предметтарҙы уҡытыу сараһы итеп
файҙаланыла һәм предмет булараҡ өйрәнелә.

Башҡорт телендә уҡыу әсбаптары, нәфис һәм публицистик әҙәбиәт нәшер ителә, гәзит һәм журналдар сыға, телевидение һәм радио тапшырыуҙары алып барыла, театрҙар эшләй.

Донъяла 2 млн. тирәһе
башҡорт йәшәй.
Туған башҡорт телендә
1,2 млн кеше һөйләшә.
20 258 урыҫ
1 279 үзбәк
131 950 татар,
6 276 сыуаш
3 211 мари
977 484 башҡорт
8 363 башҡа милләт вәкилдәре
1 630 удмурт
1 953 ҡаҙаҡ
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә башҡорт телен нисә кеше белә?

Силәбе өлк.
Башҡортостанда
Ырымбур өлк.
Төмән өлк.
Свердловск өлк.
Ҡурған өлк.
Һамар өлк.
Һарытау өлк.
Удмурт Р-да
Татарстан Р-да
Пермь кр.
Башҡорт телен белгәндәр ҡайҙа күберәк йәшәй?

сыуаш
ҡаҙаҡ
ҡумыҡ
төрөк
тыва
ҡарағалпаҡ
балҡар
алтай
яҡут
уйғыр
хакас
төрөкмән
татар
нуғай
Башҡорт теле төрки телдәр төркөмөнә ҡарай

Башҡорт теленең тарихы дүрт дәүергә бүленә:
1. Урал-Алтай(боронғо ҡатлам, агглютинативлыҡ һәм алтай телдәренә хас башҡа һыҙаттар формалаша)
2. Дөйөм төрки (төп һүҙ фонды, төп фонетик һәм бөтә төрки телдәр өсөн уртаҡ булған башҡа үҙенсәлектәр хасил була)
3. Ҡыпсаҡ (ҡыпсаҡ төрки телдәренә хас фонетик, лексик һәм башҡа үҙенсәлектәр барлыҡҡа килә)
4. Башҡорт теле үҙе .

башҡорттар әҙәби төрки теленең төбәк варианты Урал-Волга буйы төрки теле менән файҙаланған.
ҡыпсаҡ элементтары һәм русизмдар арта.
әҙәби телгә башҡорттарҙың һөйләш теле көслө йоғонто яһай.
хәҙерге әҙәби башҡорт теле формалаша.
Борондан
XVI-XVIII быуаттарҙа
XIX быуат
XX быуат

Башҡорт ҡәбиләләре
әүәлге замандарҙа
боронғо төрки
рун яҙмаһын ҡулланған.
Ислам ҡабул
иткәндән һуң
башҡорттар
ғәрәп яҙмаһын
ҡуллана.
1929й. латиницалағы
башҡорт алфавиты (яңалиф) барлыҡҡа килә.

1940 йылда кириллица нигеҙендәге алфавит индерелә.
Башҡорт теленең хәҙерге заман алфавиты 42 хәрефтән тора.
Урыҫ теле менән уртаҡ 33 хәрефтән башҡа башҡорт телендә булған өндәрҙе билдәләү өсөн йәнә 9 махсус хәреф ҡабул ителгән.

Башҡорт теле
агглютинатив телдәргә инә.
Һүҙ яһалыш аффикстар ярҙамында ғәмәлгә ашырыла: балыҡ — балыҡсы — балыҡсылыҡ.
Башҡорт телендә енес категорияһы грамматик ысул менән билдәләнмәй.
Шулай уҡ предлогтар һәм приставкалар юҡ.
Оҡшаш мәғәнәле конструкциялар
шулай уҡ аффикстар ярҙамында яһала: урамда, далала, ҡаланан, ярға.

Башҡорт теленең диалекттары
Көнсығыш диалекты
Һөйләштәре:
арғаяш,
асыуҙы,
ҡыҙыл,
мейәс,
һалйот,
әй
Төньяҡ-көнбайыш
диалекты
Көньяҡ диалекты
Һөйләштәре:
ғәйнә,
түбәнге ағиҙел-ыҡ,
ҡариҙел,
танып,
урта урал
Һөйләштәре:
эйек-һаҡмар,
урта,
дим

Рәсми статусы
Башҡортостанда башҡорт теленең рәсми статусы республика Конституцияһында нығытылған, ләкин 1999 йылда ғына телдәр тураһында республика законы ҡабул ителә. 2000 йылдан төбәк дәүләт учреждениеларының алтаҡталарын башҡорт телендә яҙып элеү башлана.