Ўзбекистонда ижтимоий диний бағрикенглик

Ўзбекистондаги этник бағрикенгликнинг тарихий асослари
Ўзбекистонда этник ва
ижтимоий бағрикенгликнинг
қонуний асослари
Аждодларимиз асарларида ижтимоий бағрикенглик
талқинлари
Хулоса
Уй вазифаси

Дарснинг мақсад ва вазифалари:

Таянч сўз ва иборалар:
Бағрикенглик, Авеста, Буюк ипак йўли, Уйғониш даври, илм-маърифат, Форобий, Беруний, Ибн Сино, Амир Темур, тасаввуф, Чор Россияси, жадидчилик, Беҳбудий, II жаҳон уруши, Шоаҳмедовлар оиласи, байналминал, конфессия, миллатлараро тотувлик, Конституция

Ўзбекистонда давлат ва дин муносабатлари асосан уч тамойилга асосан амалга оширилади:
Диний бағрикенглик
Миллатлараро тотувлик
Виждон эркинлиги

Дин ва дунёвий давлат орасидаги муносабат ҳақида гап кетар экан, унинг асосида энг аввало диннинг давлатдан ажратилиши тамойили асосида амалга оширилади. Бу ҳақида Конституциянинг
61-моддасида :
“Диний ташкилотлар ва бирлашмалар давлатдан ажратилган ҳамда қонун олдида тенгдирлар. Давлат диний бирлашмаларнинг фаолиятига аралашмайди”.
Шунингдек,диний ташкилотлар қайси конфессияга тааллуқлилигидан қатъий назар, бир хил ҳуқуқий майдонда фаолият олиб борадилар.
Бугунги кунда республикамизда 16 та ноисломий конфессияга мансуб ташкилотлар эмин-эркин фаолият олиб бораётгани ҳам бунинг амалий ифодасидир.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмита, Миллатлараро муносабатлар қўмитаси, Ўзбекистон ёшлар иттифоқи, Ўзбекистондаги ислом цивилизицияси маркази, Ўзбекистон халқаро ислом академияси ҳамда Миллий маданий марказлар ҳамкорлигида диний бағрикенгликка бағишланган тадбирлар экспертлар, мамлакатимиздаги дипломатик корпус, халқаро ташкилотлар вакиллари, диний конфессиялар, миллий маданий марказлар раҳбарлари иштирокида мунтазам ўтказиб келинмоқда.
​Зеро, бағрикенглик ўзбек халқи маънавияти ва маданиятининг ажралмас қисми ҳисобланади. Юртимизда нафақат ижтимоий-иқтисодий, сиёсий соҳалар, балки заминимизда истиқомат қилиб келаётган турли миллат ва элатлар ўртасида дўстлик ришталарини янада мустаҳкамлаш, диний бағрикенглик тамойилларини қарор топтиришга ҳам алоҳида эътибор қаратиб келинади.
Бу, айни пайтда Ўзбекистоннинг барча соҳадаги ислоҳотларида ҳам ўз аксини топган. Хусусан, “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси”нинг бешинчи йўналиши айнан диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувликни таъминлаш масаласига бағишлангани мамлакат Президенти ва ҳукуматининг халқаро ҳужжатларда белгиланган умуминсоний вазифаларга қаратаётгани юксак эътиборининг намунаси десак муболаға бўлмайди

Ўзбекистондаги этник ва ижтимоий бағрикенгликнинг тарихий илдизлари хақида:
Юртимиз ҳудуди минг йиллар давомида Буюк Ипак йўлининг муҳим қисми саналганлиги;

АМИР ТЕМУР ДАВЛАТИНИНГ ТАЯНЧЛАРИ -
Марказий Осиё минтақаси, хусусан, Ўзбекистон азалдан турли урф-одат, маданият, тил, турмуш тарзига эга бўлган, хилма-хил динларга эътиқод қилувчи бир-бирига ўхшаш бўлмаган бир неча халқлар яшаган ўлкадир.
Ўзбекистоннинг жўғрофий нуқтаи назардан муҳим савдо йўллари чорраҳасида жойлашгани, кўплаб давлатлар билан иқтисодий, маданий алоқалар олиб боргани маҳаллий халқнинг диний ва маданий ҳаётига катта таъсир кўрсатган.
Айнан шу омиллар халқимизнинг нафақат маънавий-маърифий, балки диний бағрикенглигининг маънавий асосини ҳам ташкил этади.

ЎРТА АСРЛАРДА МАРКАЗИЙ ОСИЁДА ЭТНИК ВА ИЖТИМОИЙ БАҒРИКЕНГЛИКНИНГ ШАКЛЛАНИШ ОМИЛЛАРИ:

МЎҒИЛ ИСТИЛОЧИЛАРИГА ҚАРШИ
САРБАДОРЛАР ҲАРАКАТИ ЁЙИЛГАН ХУДУДЛАР
Тинчлик ва тотувлик, ижтимоий ҳамкорлик ва ҳамжиҳатлик руҳи устувор бўлган эллар Тангри томонидан олқишланади;
Бу ўлкалар муқаррар гуллаб-яшнайди, деб тавсифланган.
Зардуштийликда бағрикенглик тамойиллари...

Зийраклик – уйғоқлик бу, эл иши деб,
Дилда мангу қолмоқ, элнинг ғамин еб.
Кишилар яхшиси шундай бўлади,
Эзгу халқ мушкулин осон қилади.
ЮСУФ ХОС ҲОЖИБ
Аждодларимиз асарларида ижтимоий бағрикенгликнинг талқинлари

Шарқда “Муаллими соний” (Иккинчи муаллим) номини олган Абу Наср Форобий (873-950) ўзининг “Фозил одамлар шаҳри” асарида фаровон жамиятда кишилар қандай фазилатларга эга бўлиши лозимлиги ҳақидаги фикрларини баён этган:

Шаҳарларнинг гуллаб яшнаши, фаровонлиги ва бахт-саодат тантанасининг заминидир
Ўзаро тотувлик ва ҳамжиҳатлик руҳи устуворлиги - фозил шаҳарларнинг муҳим белгисидир
“Одамларга нисбатан уларни бирлаштирувчи асос инсонийликдир, шунинг учун ҳам, одамлар инсоният туркумига бирлашганликлари туфайли ўзаро тинчликда яшамоқлари лозим”
Ижтимоий ҳамкорлик - жамият тараққиётини таъминловчи омил
Ўзаро кўмак, меҳр-мурувватнинг йўқлиги ҳамда фитна, фисқу фужур ҳукмрон­лиги - жоҳил шаҳарларнинг асосий хусусияти
“Фозил одамлар шаҳри”

Ҳар бир ўлка ва шаҳар аҳолисининг ашроф -улуғлари ва бузурглари билан ошно тутиндим. Уларнинг мижозларига, табиатига тўғри келган, ўзлари тилаган одамларини уларга ҳоким қилиб тайинладим.
АМИР ТЕМУР

Салтанат ишларини муросаю мадора, мурувват ва сабр-тоқат билан юргизган буюк аждодимиз Амир Темур фаолиятида эса ижтимоий бағрикенглик ғоя ва амалиёт бирлиги сифатида намоён бўлганини кўриш мумкин. Соҳибқирон ҳаёти давомида, биринчидан, сармояси қўлидан кетиб қолган савдогарга уни қайтадан тиклаб олиши учун хазинадан етарли миқдорда олтин, ўз иши билан шуғулланишга қурби етмай қолган деҳқонларга экин-тикин учун зарур уруғ ва асбоб, уй-иморати бузилиб, тузата олмаётган фуқароларга керакли ускуналарни етказиб бериш зарурлигини ҳамда бундай ҳаракатларнинг ижтимоий фаровонлик ва тараққиётни таъминлашдаги аҳамиятини чуқур англаган ҳолда фаолият олиб борган.

Амир Темурнинг бағрикенглик сиёсатининг асоси... турли мамлакатлар билан бўлган муомалада холислик билан иш тутиб, жамиятда ўзаро бир-бирини тушуниш, ҳурмат ва ҳамкорлик руҳи устувор бўлган.
Франция қироли
КАРЛ VI
(1380-1422)
Англия қироли
ГЕНРИХ IV
(1399-1413)
Кастилия ва Леон қироли
ГЕНРИХ III
(1390-1407)

Мамлакатимизда этник турфалик ва кўп миллатлилик ривожининг сиёсий – ижтимоий омиллари:

Илм ва ҳунарсиз халқнинг бойлиги, ери, асбоби кундан-кун қўлдан кетганидек, ахлоқ ва обрўйи, ҳатто дини ҳам заиф бўлур. БЕҲБУДИЙ
Маърифат соҳиби бўлмак учун аҳволи оламдан хабардор бўлмак керак.
АВЛОНИЙ

II жаҳон уруши даврида Ўзбекистонга келтирилган етим болаларга ўзбек халқи бағрикенглик билан мурувват кўрсатди.

Мустақилликка эришган Ўзбекистон тарихий анъаналарга содиқ қолмоқда!
Этнослараро тотувлик ва бағрикенглик жамиятни ислоҳ этишнинг муҳим ресурси ҳисобланади;
Этник гуруҳларнинг янги мазмундаги иқтисодий ҳаёт, хўжалик юритиш шакллари ҳамда ижтимоий демократияни қарор топтиришда тенглиги таъминланди;
Юртимизда ҳамиша ижтимоий ҳамкорлик руҳи ва этник бағрикенгликни тарғиб этувчи қадриятлар устувор саналади.
Ижтимоий соҳада:
Сиёсий соҳада:
Маънавий соҳада:

“
Ўзбекистон Республикаси Конституциясида ижтимоий бағрикенгликнинг сиёсий-ҳуқуқий тамойиллари:

4. Ижтимоий қатламлараро тафовутларнинг кескин чуқурлашиб кетишига йўл қўйилмаслиги;
Ўзбекистонда этник ва ижтимоий бағрикенгликнинг қонуний асослари:
3. Конституциямизда социал тоқатсизлик ва муросасизликнинг олдини олишга алоҳида эътибор берилганлиги;
1. Ҳар ким ўз шаъни ва обрўсига қилинган тажовузлардан ҳимояланиш ҳуқуқига эгалиги;
2. Инсон қадр-қимматини камситувчи ҳатти-ҳаракатлар, ижтимоий адоватни тарғиб қилувчи сиёсий партиялар тузилиши ва фаолияти тақиқланиши;

Бағрикенгликнинг ИЖТИМОИЙ тамойиллари таъминланганлик даражаси:

Кўп миллатли мамлакатда 16 та конфессия ислом дини билан баробар фаолият кўрсатмоқда
Ўзбекистон Республикасининг Конституциясида жамиятда ижтимоий бағрикенглик муҳитини қарор топтиришга қаратилган сиёсий-ҳуқуқий тамойиллар ўз ифодасини топган. Қайси дин ёки мазҳабга мансублигидан қатъи назар, бу конфессияларнинг вакиллари биз билан елкама-елка туриб, Ўзбекистон халқларининг фаровонлиги ва равнақи йўлида биргаликда астойдил меҳнат қилмоқдалар.

ХУЛОСА
Ўзбекистон - турли миллат ва элат вакилларининг умумий уйидир!
Бағрикенглик
бу - буюк бойлик ва
тараққиётнинг
муҳим манбаидир.
Турли йўналишларда
“чегараларимизни
очилаётгани” ҳамда
этнослараро
бағрикенглик туфайли
жаҳон
ҳамжамиятининг бизга
нисбатан
ҳурмати ва ишончининг
ортиб бораётганидан
далолатдир.
Турли тил ва маданият-
ларни билиш, этник ва
лисоний бағрикенглик,
ўзгалар борлиғи ва
дунёқарашининг ижобий
жиҳатларини ўзига қабул
қила олиш хусусияти
жамиятга янги
ғоялар ва янги ижтимоий-
иқтисодий ресурсларнинг
кириб
келишига имконият
яратади.

УЙ ВАЗИФАСИ: жавобларингизни бизнинг эл.манзилимизга йўлланг

Мустақил таълим учун топшириқлар:

Адабиётлар:
Мирзиёев Ш.М. Миллий тараққиёт йўлимизни қатъият билан давом эттириб, янги босқичга кўтарамиз. 1-жилд – Т., 2017. – 592 бет .
Мирзиёев Ш.М. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халқимиз билан бирга қурамиз. – Т., 2017. – 488 бет .
Президент Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга мурожаатномаси // Халқ сўзи. – 2020. – 26 январь.
Мирзиёев Ш.М. 2020 йил 23 сентябрь БМТ Бош Ассамблеясининг 75-сессиясида сўзлаган нутқи. Халқ сўзи, 2020 йил 24 декабрь.
5. Дунё динлари тарихи / Тузувчилар: С. Агзамходжаев, Д.Раҳимжонов, Н.Муҳамедов ва б. –Т.: ТДШИ,2011.–262 б.
6. Абу Райҳон Беруний: Қадим халқлардан қолган ёдгорликлар. - Тошкент : Меҳнат, 1968 . - 566 б.

7. Бағрикенглик – барқарорлик ва тараққиёт омили / Масъул муҳаррир А.Очилдиев. – Т.: Тошкент ислом университети, 2007.
8. Авеста. Яшт китоби. М.Исҳоқов таржимаси. – Т.: “Тошкент шарқшунослик институти” нашриёт матбаа бирлашмаси, 2001. – 126 б.
9. Ёвқочев Ш. Ўзбекистон – бағрикенг диёр / Масъул муҳаррир А.Очилдиев. - Тошкент : Ўзбекистон, 2007. - 280; б. - ИСБН 9789943010260.
10. Ҳасанбоев Ў. Ўзбекистонда давлат ва дин муносабатлари: диний ташкилотлар, оқимлар, мафкуравий курашнинг долзарб йўналишлари / Масъул муҳаррирлар К.Комилов, А.Мансуров. – Тошкент: “Тошкент ислом университети” нашриёти, 2014. – 552 б.