Zasady tworzenia programów profilaktycznych. Profilaktyka chorób przewlekłych ZRZL1
ROLA PROFILAKTYKI I PROGRAMÓW ZDROWOTNYCH
Raport Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) – „Health at Glance: Europe 2016”3, opublikowany 23 listopada 2016 r. pokazuje, że rocznie 550 tys. mieszkańców Europy w wieku pro- dukcyjnym umiera z powodu chorób przewlekłych, a gospodarka UE traci w związku z tym blisko 1% PKB (115 mld euro). W Polsce wskaźnik przedwczesnych zgonów na 100 tys. mieszkańców wynosi 305 (średnia dla UE to 201) i lokuje nasz kraj na 6 miejscu, wśród najwyższych wskaźników, w grupie 28 krajów. Jednym z narzędzi poprawy sytuacji zdrowotnej społeczeństwa jest przede wszystkim promocja zdrowia, którą należy rozumieć jako proces obejmujący czynności prowadzące do zwiększenia osobistego oddziaływania na własne zdrowie i jego utrzymanie oraz odejście od często zbyt zmedykalizowanego systemu leczenia. Prowadzenie zdrowego stylu życia wynika z warunków w jakich żyjemy, indywidualnych wzorców zachowania oraz cech charakteru. Zdrowy styl życia jest w dużej mierze efektem promocji wła-́ciwych zachowań, aktywności fizycznej, diety, ochrony środowiska Promocja zdrowia nie jest tożsama z edukacją zdrowotną, której celem jest zmiana sposobu myślenia o zdrowiu oraz zwiększenie skuteczności kontroli nad nim; różni się też od profilaktyki zdrowotnej. Można ją realizować wśród osób zdrowych, zagrożonych chorobą, jak i chorych, równolegle do różnych faz profilaktyki. profilaktyka zdrowotna to działania mające chronić człowieka przed potencjalnymi zagrożeniami zdrowia i ich szkodliwymi konsekwencjami. Może ona skutkować uniknięciem choroby, zahamowaniem progresji lub ograniczaniem jej skutków Zwykle profilaktykę, prewencję i zapobieganie chorobom utożsamia się z promocją zdrowia, choć te pojęcia różnią się wyraźnie. Koncepcja profilaktyki, od lat 60. XX wieku, powszechnie bazuje na podziale na trzy etapy działań: profilaktyce pierwotnej – która powinna zapobiegać powstaniu procesów chorobowych, profilaktyce wtórnej – polegającej na wczesnym wykrywaniu procesów/zmian chorobowych, zanim wystąpią objawy oraz trzeciorzędnej – ograniczającej skutki już rozwiniętej choroby. W potocznym rozumieniu – zapobieganie chorobom obejmuje profilaktykę pierwotną i wtórną, a trzeciorzędna rozumiana jest jako leczenie.