Лён сінявокі – скарб маёй краіны

Дзяржаўная ўстанова адукацыі
“Сярэдняя школа №30 г.Бабруйска”
Чарняўская Кацярына
даследчая работа
“Лён сінявокі – скарб маёй краіны”

З чаго ўсё пачыналася…

Калі пачынаюцца канікулы, я з задавальненнем спяшаюся да сваёй бабулі ў горад Іўе, што на Гродзеншчыне. Так было і мінулым летам. Бабуля заўсёды ветліва сустракае мяне. Аднойчы яна паказала мне вышываныя ільняныя ручнікі і абрусы, якія засталіся ад яе матулі, маёй прабабулі. Яна распавядала мне, што ільняныя абрусы і ручнікі ў беларусаў перадаюцца звычайна з пакалення ў пакаленне, і што традыцыя беражлівых адносін да ільняных вырабаў захоўваецца і ў нашай сям’і.

Мая бабуля - вялікая рукадзельніца. Яна ўмее вязаць, рабіць прыгожыя кампазіцыі з паперы. Бабуля ведае шмат народных песень. Мне спадабалася і запомнілася песня “Ох, і сеяла Ульяніца лянок”.

На радзіме маёй настаўніцы, у горадзе Чавусы, ёсць гісторыка-краязнаўчы музей, у якім знаходзіцца партрэт жанчыны, якой прысвечана песня “Ох, і сеяла Ульяніца лянок”.
Мяне зацікавіла гісторыя песні і, наогул, якое значэнне мае лён у жыцці беларусаў са старадаўніх часоў і да сённяшніх дзён.

Мэта: паказаць значэнне лёну ў жыцці чалавека.
Задачы:
1) вызначыць, якое месца займае лён у культуры і мастацтве Беларусі;
2) высветліць, як беларусы выкарыстоўваюць лён у жыцці;
3) выявіць карысныя ўласцівасці лёну;
4) даведацца, што вырабляюць з ільну на прадпрыемствах Беларусі.

Аб’ект: лён.
Прадмет: лён у жыцці беларусаў.
Гіпотэза: дапусцім, што расліна лён сапраўды з’яўляецца скарбам нашай краіны.
Метады:
аналіз літаратуры і інтэрнэт-рэсурсаў;
анкетаванне;
параўнанне;
інтэрв’ю.

Пасееш лён — збярэш золата.
Дзень падаўжэў — нітка пакарацела.
Рана ўстала, ды мала напрала.
Слуцкія ткачыхі могуць увесь свет спавіць.
Якая папрадуха пры кудзелі, такое палатно ў белі.
Лён часта сустракаецца ў беларускім фальклоры, сімвалізуючы чыстыя думкі, дабрыню, працавітасць. Пра яго спявалі, складалі вершы, прыказкі, прымаўкі, загадкі і заклічкі. Народ прысвяціў вырошчванню льну шмат танцаў і карагодаў.
Пра лён, пра яго хараство, пра багацце, якое прыносіць ён чалавеку, складзена шмат песень.

Янка Купала
…Ой, лянок, лянок мой чысты,
Валакністы, залацісты!
Як расці стаў, як падрос,
Як лісткі ўзняў дагары,—
Лён палола з ранніх рос
Да вячэрняе зары.
Рыгор Барадулін
…Сінеліся вачэй ільны,
Звінелі слоў крыніцы.
Запас Мянескаў—валуны
Пайшлі на камяніцы.
Максім Танк
…Ткала я, ткала палотны
Цэлыя ночы і дні,
Ткала ў роднай матулі
З лёну свае васмярні.

Нa cцяблiнцы кoжнaй –
Сiнeнькi звaнoчaк:
Хopaшa нa paнкy
Лён pacцвiў, лянoчaк. Мaмa cцeжкaй кpoчыць.
Сoнцaм ззяюць вoчы:
Дoбpы ў нaшaй мaмы
Bыpac лён-лянoчaк.
Beтpык пaвявae,
Шэпчaццa з лянoчкaм.
Мaмa нaм лянoчкy
Пaдплялa ў вянoчкi. – Рacцвiтaйцe, дзeцi,
Нiбы лён-лянoчaк –
Бyдзe cвeтлa ў cвeцe
Ад блaкiтныx вoчaк!
Мікола Чарняўскі “Лён”

Ільняныя вырабы традыцыйнага беларускага ткацтва былі абавязковым атрыбутам у радзінных, вясельных і пахавальных абрадах. У вясельных абрадах жаніх і нявеста станавіліся ў час вянчання на ільняны ручнік. Маладым звязвалі рукі ручніком, што сімвалізавала адзінства. Каб нявеста хутка парадавала сям’ю нараджэннем здаровых дзяцей, ёй у косы ўпляталі валакно лёну. Чыстая і светлая ільняная адзежа была паказчыкам маральнай чысціні, таму маладая дзяўчына, выходзячы замуж, апранала сукенку, зробленую з ільнянога матэрыялу.

На беларускай зямлі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў і да сённяшніх дзён. З валакна ткуць палатно і шыюць вопратку, вырабляюць прадметы побыту, майструюць цацкі для дзяцей. Семя ільну мае цэлы скарб карысных рэчываў, высокую харчовую каштоўнасць і багата лекавымі ўласцівасцямі.

У Беларусі апрацоўкай і вырошчваннем ільну займаюцца 160 льнасеючых арганізацый, функцыянуе 36 льнозаводаў.
Беларускія прадпрыемствы вырабляюць наступную прадукцыю:
* сталовую бялізну – ільняныя абрусы і сурвэткі
ручнікі з лёну;
* пасцельную бялізну, у тым ліку камплекты для дзяцей
пледы і покрыўкі;
* касцюмную і сукеначную тканіну
мэблевую тканіну;
* тканіну прамыслова-тэхнічнага назначэння
палотны для жывапісу
ільновалакно

Беларускія мастацкія промыслы ажыццяўляюць вытворчасць тавараў народных рамёстваў, уключаючы вырабы знакамітых “Слуцкіх паясоў”. У далёкія часы для сялян “Слуцкія паясы” ткаліся з лёну.

У ходзе даследвання я даведалася, што ў нашым родным горадзе Бабруйску працуе “Фабрыка мастацкіх вырабаў”. Мне са сваімі аднакласнікамі захацелася пабываць на фабрыцы і даведацца, што вырабляюць на прадпрыемстве ў цяперашні час.

Мы пабывалі на выставе ільняных вырабаў і з задавальненнем разглядвалі вырабленыя з ільну ручнікі, абрусы, пасцельную бялізну, сумкі, галаўныя ўборы. Нам нават пашчасціла прымерыць адзенне з ільняной тканіны.

Цікавасць да беларускай ільняной галіны дэманструе і рад замежных краін, такіх як Бельгія, Японія, Францыя. Цікава, што ў Бельгіі з беларускага лёну робяць валюту (еўра).

Наш народ славіцца сваёй гасціннасцю і ветлівасцю. Ільняны абрус і ручнік сімвалізуюць гэтыя рысы. Славіцца Беларусь і сувенірнай прадукцыяй, вырабленай з лёну (лялькі, абярэгі). Госці нашай краіны з задавальненнем набываюць на памяць ільняныя абрусы, ручнікі, сурвэткі, адзенне.

Лён – гэта скарб нашай краіны і яе візітоўка. У знак падзякі і шматвяковай вернасці гэтай культуры беларускі народ увекавечыў кветкі лёну ў Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь як сімвал пераўтваральнай моцы працы, знак дабра і дастатку. Шануецца лён і як прыродны сімвал Радзімы.