Кенесары батыр

Кенесары батыр қазақтардың өз тәуелсіздігінен айрылуының ең басты себебі — «ортақ өгізден оңаша бұзау артық» деп қарайтын ел ағаларының ауыз бірлігі жоқтығынан деп білетін.
Кенесарының Арқаға оралғысы келуіне тағы да бір себеп бар. Ол — кек. Сәмеке, Бөкей, Уәли тұқымдарынан шыққан аға сұлтандарды Қасым балалары өртеп жіберуге бар. Бұл ескіден келе жатқан ескі егес, ел билігіне таласудан шыққан бақастық. Әсіресе Қасым балаларының өші Құдаймендінің Қоңырқұлжасында, Уәлидің баласы Шыңғыс пен оның шешесі Айғанымда, Бөкей тұқымынан шыққан Тәукенің Жамантай, Құсбегі мен Жантөренің Ахметі мен Арыс-танында. Бұл аға сұлтандар Кенесарының да ең аямас жаулары. Балық басынан шіриді, қазақ жерін ақ патшаға беріп отырған осы аға сұлтандар деп кектенеді Кенесары.

“Ұлпан” романындағы Кенесары бейнесі
Қандықол қарақшы
Елді қанаушы қаныпезер
Есенейдің жас күнінде оның елін шауып, тыныш жатқан елді орысқа бағындың деп жазалаушы
“Қаһар” романындағы Кенесары бейнесі
Айласы мен ақылы асқан қолбасшы
Елдің бірлігін ойлаған қоғам қайраткері
Өзіне бағынбағандарды күшпен басып алу жөн деп санайды
Артынан көптеген қазақ ауылдарын ерте білді