Туткар деч лӱддымӧ онар Иван Петрович Петровын шочмыжлан 120-ий

Иван Петрович Петров Морко район Улыл Шеҥше ялысе нужна кресаньык ешеш 1893 ий 14 декабрьыште шочын. Унчо кок классан черемис школым тунемын. 1911 ийыште Озанысе учитель семинарийын экзаменжым экстерн дене кучен. Ялысе школлаште туныктышылан тыршен.
Петров Иван Петрович
(14.12.1893-10.05.1938)

Шола гыч пурлашке:
И.П.Петров, Г.А.Николаев
(Морко район Весшурга ял гыч),
В.Н.Никифоров (Волжский
раонысо Кожласола ял гыч).
Икымше тӱнямбал сар годым Балтий флотышто служитлен, Кронштадтыште лийын. 1917 ийыште большевик-влак радамыш шогалын.

Икымше радамыште шола гыч визымше И.П.Петров Шинча. 1919 ий. Туныктышо-влакын конференцийышт.
1917 ий август тылзыште Чарла уездыш пӧртылын: туныктышо, калык туныктыш полкам, исполкомысо полкам вуйлатен.

Йошкар-Ола. Советский уремысе пӧрт, кушто Петров И.П. Краснококшайский уездын калык туныктымо пӧлкажым вуйлатен.

1919 ий. Декабрь. Калык туныктымо пӧлкан пешаеҥже-влак И.Петровым Украиныш ужатыме годым. И.Петровын вачышкыже кидым пыштен пелашыже Акилина Андреевна Петрова шога.

1922 ий. Февраль. Краснококшайск ола. Кумшо областной партийный конференцийын делегатше-влак. Покшелне И.П.Петров – Мароблисполкомын вуйлатышыже.

1922 ий. Декабрь. Мароблсоветын кумшо съездшын делегатше-влак. Покшелне, шола гыч визымше И.П.Петров шинча – Мароблисполкомын вуйлатышыже.

Йошкар-Ола. Карл Маркс уремысе пӧрт. 20-30-шо ийлаште тыште Мароблиспоком пашам ыштен, Иван Петрович Петров вуйлатен.

Иван Петрович Петров 1923-1927 ийлаште Москвасе Плеханов лӱмеш калык озанлык институтышто тунемын. И.Петров кӱшыл радамыште шола гыч нылымше шога.

1926 ий, март. Краснококшайск ола. Мароблсоветын кудымшо съездше. Петров Иван Петрович Москва оласе Марий правительствын вуйлатышыже семын толын.И.П.Петров покшелне, съездын документшым кучен, шинча.

1927 ий, март. Мароблсоветын икыше съездше. Кӱшыл радамыште (шола гыч пурлашке) икымше Петров Иван Петрович шога, Мароблисполкомын пӧлкажым вуйлатымыж годым.

1927 ий , февраль. Индешымше областной партийный конференций. Нылымше радамыште шола гыч кудымшо шинча.

1929 ийыште Угарман (Нижегородский) край ышталтын, тушко Марий Автономийат пурен. Иван Петрович Петровым Угарман крайисполком вуйлатышын алмаштышыжлан шогалтеныт. Крайысе промышленность пашам моштен вуйлатымыжым кӱкшын аклен, совет правительство 1931 ийыште Иван Петровичлан премий семын легковой автомашинам, а 1933 ийыште лӱмым возыман шӧртньӧ шагатым пуэн.
1934-37 ийлаште Иван Петрович Петров уэш Йошкар-Олаште, уэш Марий облисполкомын вуйлатышыже. Тиде постыш кумшо гана сайленыт. Шонен моштышо вуйлатыше семын, уэш чапле тӱҥалтышлан корным почын, шочмо кундемна тӱзланыже, пеледалтше манын, уло вийжым пуэн.

Марий автономный областьым вуйлатыше-влак. Шинчат (шола гыч пурлашке): Петров И.П., Бутенин Н.Ф.,Черняков С.А.
Шогат (шола гыч пурлашке): Шигаев Н.В., Эшкинин А.К., Малышев П.В.

1937 ий, январь. Москва, Кремль. Черетдыме XVII Всероссийский съездын делегатше-влак. Шогат (шола гыч пурлашке): Микеркин И.Н. – Курыкмарий район «Аврора» колхозын вуйлатышыже, Врублевский Ч.И. – Обком партийын секретарьже, Карачаров А.И. – эл корго пашан наркомжо. Пурла гыч икымше И.П.Петров – Мароблисполком вуйлатыше – шинча.

1937 ий, июнь. Иван Петрович Петровым, арам титаклен, калык тушман семын арестоватленыт.
1938 ий 10 май. Казань ола. Окружной военный коллегийын приговоржо почеш лӱен пуштыныт.
Курым-влак эртат эше мыняр,
Йогын семын эркын-эркын ийын,-
Курымла вошт ошкылеш Онар.
Марийлан пуэн чон кӧргӧ вийым.

Акилина Андреевна Петрова.
Морко районын шочшыжо. 20-30-шо ийлаште женсоветын пашаеҥже. Иван Петрович Петровын пелашыже. Иван Петрович деч вара арестоватленыт, 10 ий Коми АССР-ысе лагерьыште лийын. 1947 ийыште эрыкыш лектын. 1956 ийыште чын лумжым пӧртылтеныт. 1976 ийыште ӱмыржӧ кӱрылтын.

1993 ий 14 декабрь. Уло Марий Эл Иван Петрович Петровын шочмыжлан 100 ий теммым палемден. Тиде кугу пайремышке Черкассы (Украина) ола гыч Иван Петровын ӱдыржӧ Клара Ивановна ден пелашыже Василий Васильевич Копыловмыт, нунын ӱдырышт Ирина да Сергей уныкашт толыныт.

Шеҥше селан ик рӱдӧ уремжылан И.П. Петровын лӱмжым пуымо да мемориал оҥам почмо. Мемориал оҥам ӱдыржӧ Клара Ивановна почын.

Мемориал оҥам почмо годым: ӱдыржӧ Клара Ивановна Сергей уныкаже да Ирина ӱдыржӧ дене пырля пеледышым пышта.

Иван Петрович Петровын ӱумжӧ, суапле пашаже мондалтын огыл. Чапым налше кугу государственный деятельым, яндар шӱм-чонан айдемым калык эреак шарнен илаш туҥалеш. Йошкар-Оласе ик уремлан Иван Петровын лӱмжым пуэныт.

Морко район Шеҥше селасе Петров лӱмеш урем.

Тиде пӧрт олмышто И.П. Петровын шочмо суртшо лийын. Кызыт тукым уныкаже-влак илат.

14 декабрь
2013 ий –
Иван Петрович Петровын шочмыжлан
120 ий. Тудым шарныме лӱмеш Шеҥше ялеш памятникым почмо.

«Пашат ару, чонет яндар,
Туткар деч лӱддымӧ Онар»-
тыге ойлена ме Марий Элын историйыштыже кугу чапым налше уста кугыжаныш да мер пашаеҥ
Иван Петрович Петров
нерген, тыге кӱкшын акла калык тудын пашажым.