Татар теле һәм әдәбияты дәресләрендә тәнкыйди фикерләү технологиясе

кызыксыну
эзләнү
үз-үзеңә сорау кую (ни өчен?)
җавап табу
үз фикереңне булдыру
башкалар фикеренә колак салу
кабул ителгән карарга тәнкыйть күзлегеннән карау
Тәнкыйди фикерләү –

Мин нәрсә беләм?
Мин яңа нәрсә белдем?
Минем белемем ничек үзгәрде?
Мин белемем белән нишләрмен?
Тәнкыйди фикерләгән кеше үзенә сораулар бирә:

“Алты эшләпә” алымы

Сары эшләпә
Өйрәнгән мәгълүматның уңай яклары. Позитив фикерләр.
Ак эшләпә
Нинди яңа мәгълүмат белдегез? Фактлар.

Кара эшләпә
Нинди тискәре яклар күренде? Тәнкыйть күзлегеннән карау.
Кызыл эшләпә.
Сездә нинди хисләр туды? Эмоциональ кабул итү.

Яшел эшләпә.
Иҗади фикерләү.
Фаразлар.
Зәңгәр эшләпә.
Фикерләрне гомумиләштерү, йомгак ясау.

“Түгәрәк буенча хат язу” алымы

Синквейн 5 юлдан тора
Синквейн язу тәртибе
1 нче юл. Теманы ачыклаучы сүз, исем.
2 нче юл. Синквейн темасына туры килә торган ике сыйфат.
3 нче юл. Синквейн темасына хас булган өч фигыль.
4 нче юл. Теманың эчтәлеген ачучы фраза, җөмлә. Ул укучының темага мөнәсәбәтен күрсәтергә тиеш.
5 нче юл. Укучының темага карата үз фикерен бер сүз белән чагылдырган нәтиҗә. Резюме.
«Синквейн» алымы

1нче юл. 1 исем (тема).
2нче юл. 2 сыйфат (теманы ачыклау).
3нче юл. 3 фигыль (эш, хәл, хәрәкәт).
4нче юл. 4 сүздән торган җөмлә.
5нче юл. 3 фигыль (капма-каршы эш, хәл, хәрәкәт)
6нчы юл. 2 сыйфат (капма-каршы теманы ачыклау).
7нче юл. 1 исем (капма-каршы тема).
“Диаманта” алымы

“Шакмак” алымы

«✔» – мәгълүмат таныш
«+» – яңа мәгълүмат
«–» – фикерем туры килми
«?» – белергә телим
“Инсерт” алымы

«Бер-береңнән сорау алышу» алымы

“Юан һәм нечкә сораулар” алымы

Кызыл – «Тикшерегез, барлык хаталарымны да төзәтегез»
Яшел – «Хаталарымны күрсәтегез,
мин үзем төзәтәм»
Зәңгәр – «Хаталарымның санын күрсәтегез, мин үзем табам һәм төзәтәм»,
Кара – «Бу эшемне ашыгып эшләдем,
эшемә җитди карамагыз»
“Төсле тамгалар” алымы

Р(оль) – бу эш кем исеменнән;
А(удитория) – бу эш кемгә адресланган;
Ф(орма) – хат, брошюра, интервью, эссе, буклет, стенгазета, альбом һ.б.
Т(ема) – текст нәрсә турында.