Myşsalar

Myşsa ulgamynyň häsiýetleri:
Täsir myşsa yüpjagazy arkaly daşalýar.
Bu täsire garşylyk jogap myşsanyň ýygrylmagy we ýazylmagy häsiýetinde bolýar.
Jogabyň dowamynda himiki energiýa mehaniki energiýa öwrülýär.
Hereket we gollow üpjün edilýär.

MYŞSANYŇ GÖRNÜŞLERİ
Myşsanyň üç görnüşi bar:
Tekiz myşsa
Süňk myşsa
Ýürek myşsa

TEKİZ MYŞSA
Tekiz myşsanyň öýjügünde merkezi nukleus bar,ol sakrolemma atly membranadan wesakroplasma atly saýtoplazmdan durýar.
Tekiz myşsa autonomik nerw ulgamy arkaly gözegçilik edilýär (ANU).

Tekiz myşsa islege bagly bolman işleýär.
Olaryň funksyýalary köplenç düzgünsüz we haýaldyr.
Tekiz myşsa öýjükleri oňurgalylarda içki organlarynda (aşgazan , içege) we oňurgasyzlarda hemme bedeninde ýerleşendir.
TEKİZ MYŞSANYŇ HÄSİÝETLERİ:

SKELETAL (SÜŇK) MYŞSASY:
Olar süňk ulgamynda ýaýrandyr we skeletiň myşsasy hem diýip bilinýär.
Olar skeletal ulgamy bilen birlikde ýygrylmany emele getirýär.
Süňk myşsasynyň gurluşy uludan kiçä düzülende:myşsa dessejikleri, myşsa ýüpleri kiçi ýüpler we aktin we mýosin beloklary görnüşünde bolýar.

Süňkleriň myşsalary siňirler arkaly süňklere birleşýärler.
Eger myşsalar meňzeş tarapa bilelikde hereket edýän bolsa bu myşsalar synergik diýilip atlandyrylýar.
Myşsalar biri-birine garşylykly hereket edýän bolsa muňa antagonistik diýilip atlandyrylýar.

SÜŇK MYŞSASYNYŇ HÄSİÝETLERİ:
Süňk myşsasy islegine görä işleýär.
Ol merkezi nerw ulgamy tarapyndan gözegçilik edilýär.
Ol tekiz myşsa garanynda çalt ýygrylýar.
Ol aýak , gol, elde we ş.m. ýerleşendir.

YÜREK MYŞSASY:
Onuň gurluşy süňk myşsasyna meňzeşdir,yöne käbir tapawutlylyklar bar.
Ýürek myşsasy islege bagly bolman işleýär.
Ol autonomik nerw ulgamy tarapyndan gözegçilik edilýär.
Ol diňe ýürekde ýerleşýär.

MYŞSANYŇ ÝYGRYLMAGY
Myşsa beýinden,oňurga ýiliginden we autonomik nerw ulgamyndan gelen dürtgi esasynda täsirlenýär.
Myşsanyň we motor neuronyň bileleşen ýerine motoneuron diýilýär.
Nerw soňunuň myşsa membranasyna birleşen ýerine ýagny şekline motor we tarelka diýilýär.

Eger güýçsüz dürtgi tarapyndan täsirlense myşsada hiç hili ýygrylma ýa-da hereket bolmaýar.
Eger güýç dolulygyna sreşold gatlaga beýgelse dürtgi emele gelýär.
Myşsanyň belli bir sreşold gatlakda jogap bermegine HİÇ YA-DA HEMME DÜZGÜNİ diýilýär.

Myşsanyň ýygrylmagy üç görnüşde bolýar:
1.Özgermedik görnüşi
2.Ýygrylma görnüşi
3.Ýaýrama görnüşi

Ýygrylmagyň mehanizmasy:
Myşsa aktin we mýosin yüpjagazlarynyň biri-birine süyşmegi arkaly ýygrylýar.
Myşsa aktin we mýosin ýüpjagazlarynyň aýrylmagy esasynda emele gelýär.
Z bogny aktin we mýosin beloklary saýasynda daralýar we öňki durkyna gelýär.
Z we İ bogunlary daralýar ýöne A bognunda bir üýtgeşme bolmaýar.

ÝYGRYLMA WAGTYNDAKY HİMİKİ ÜÝTGEŞMELER
Haçanda dürtgi sakrolemma gelende ol myşsanyň içki bölegine daşalýar.
Sarkoplasmik retikulumdaky Ca++ ionlary stoplazma geçýär, ýygrylmany beýgeldýär.
Troponiň we Tropomýosin molekulalary Ca++ ionlaryna duýgyr bolýar.

Ca++ ionlarynyň myşsa ýüpjagazlaryna sanjym edilmegi netijesinde myşsa ýüpjagazlarynyň ýygrylmagyna getirýär.
Myşsa ,Ca++-nyň myşsa ýüpjagazlarynda azalmagy bilen ýayramaga başlaýar.
Ca++ -nyň azalmagy ATP molekulalarynyň Mg bilen Ca++ ionlary ýer çalşanynda tükedilen mukdaryna görä azalýar.

MYŞSA ÜÇİN ENERGİÝAŇ KÖMEGİ
Myşsada energiýa atiýaçlygy diňe 5 sekunt saklanýar.
Soňra şol wagtyň dowamynda Kreatin Fosfate energiýa hökmünde ulanylýar.
Eger bu myşsa öýjüklerinde bar bolsa ATP energiýasy 20 esse köp öndürilýär.
İň soňunda ATP-niň öndürülmeginde artykmaç ulanylman galan energiýa kreatine molekulalary hökmünde myşsada saklanylýar.

Bu kreatini almagy başarmak ATP-niň fosfateleşmesi we kreatin fosfate öwrülmegi esasynda bolýar. Eger ýene energiýa gerek bolanda kreatin fosfate kreatin we fosfate dargaýar.
Energiýa özünde kreatin fosfati jemleýän bolsa ol ATP moleculalarynyň emele gelmeginde ulanylýar.