Odnowa biologiczna. Hydroterapia

CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM
Bodźce termiczne – temperatura wody w zabiegach hydroterapeutycznych
zimna ( 8-20ºC)
chłodna (20-27ºC)
letnia (28-33ºC)
ciepła (34-37ºC)
gorąca (38-42ºC)

Bodźce termiczne – Wodę o temperaturze wyższej od temperatury ciała określa się jako:
ciepłą,
bardzo ciepłą,
gorącą,
bardzo gorącą,
nieprzyjemnie gorącą,
nieznośnie gorącą.
Teoretyczna granica tolerancji temperatury wody wynosi 50°C.
Praktyczna granica tolerancji temperatury wody wynosi 45 - 46°C.
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

Bodźce termiczne – Pojemność cieplna wody – zdolność pobierania i zachowania ciepła, wyraża ją ilość ciepła potrzebna do ogrzania 1g medium cieplnego o 1°C
Do ogrzania:
1g powietrza potrzeba 0,241 cal
1g wody potrzeba 1 cal
1g parafiny potrzeba 0,70 cal
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

Bodźce termiczne – O efektywności oddziaływania mediów cieplnych decydują przede wszystkim ich pojemność cieplna oraz szybkość oddawania ciepła.
Woda względnie szybko transportuje ciepło, szybko pobiera i oddaje ciepło.
Przewodnictwo cieplne wody jest 20 – 25 razy większe niż przewodnictwo powietrza.
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

Bodźce termiczne – Pojemność cieplna oraz szybkość oddawania ciepła wpływa na różną temperaturę komfortu termicznego w zależności od zastosowanego medium cieplnego.
Temperatura obojętna brak wrażeń cieplnych i zimnych
dla powietrza 21-22°C
dla wody 34-35°C
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

Spójność i lepkość wody
Spójność - w każdym ze stanów skupienia woda, choć ma nadal identyczny skład chemiczny i podobną strukturę zachowuje się w różny sposób. W stanie lotnym para wodna zachowuje się podobnie jak zwykły gaz. Struktura wody w fazie ciekłej jest czymś pośrednim pomiędzy strukturą lodu i pary wodnej. Cząsteczki wody w fazie stałej zajmują określone pozycje w strukturze krystalicznej.
Lepkość wody maleje wraz ze wzrostem temperatury, natomiast wzrost ciśnienia znacznie zwiększa lepkość wody.
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

Napięcie powierzchniowe
Napięcie powierzchniowe - woda charakteryzuje się wysokim napięciem powierzchniowym. Wraz ze wzrostem temperatury napięcie powierzchniowe wody maleje.
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM
Gęstość wody zależy od ciśnienia i temperatury, oraz w jakim stanie się znajduje. Największa gęstość wody mieści się w przedziale między temperaturą topnienia, a około +4°C. Przy wyższych ciśnieniach gęstość wody wzrasta.

Ciśnienie hydrostatyczne – Jest to ciśnienie wywierane przez ciecz pod wpływem jej własnego ciężaru. Ciśnienie hydrostatyczne zależy od wysokości słupa cieczy i gęstości cieczy.
Ciśnienie hydrostatyczne wody działające na zanurzone w niej ciało ludzkie powoduje szereg zmian fizjologicznych w organizmie, m.in. wywiera duży wpływ na ruchy klatki piersiowej - utrudnia wdech, a ułatwia wydech. Ucisk wody na tkanki miękkie stanowi swoisty hydromasaż.
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

Bodźce fizykochemiczne – Oprócz właściwości fizycznych wody istotne jest w procesie odnowy biologicznej oraz w postępowaniu fizjoterapeutycznym skład chemiczny wód. O właściwości wody decyduje grupa anionowa oraz kationowa, z czego najważniejsza do określenia rodzaju wody jest grupa anionowa.
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

Termoregulacja – W zabiegach, w których występuje czynnik termiczny, do których zalicza się hydroterapia powodują reakcję ze strony mechanizmów termoregulacyjnych, głównie z zakresu termoregulacji fizycznej. Wymiana ciepła odbywa się dzięki konwekcji, przewodzeniu, promieniowaniu oraz wydzielaniu potu i jego odparowaniu (oddawanie ciepła).
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM
Ze względu na specyfikę środowiska wodnego w zabiegach hydroterapeutycznych mamy do czynienia głównie z konwekcją i przewodzeniem.

Konwekcja - Konwekcja wiąże się z przenoszeniem energii cieplej dzięki wzajemnym przemieszczeniem cząsteczek płynu lub gazu w otoczeniu danego ciała w związku z różnicą ich temperatury między ciałem i otoczeniem.
W temperaturze około 34,5°C utrata ciepła tą drogą zbliża się do zera, w otoczeniu o temp. powyżej 37°C konwekcja staje się „ujemna”, tzn. ustrój tą drogą nie oddaje już, lecz pobiera ciepło z otoczenia. Zwiększenie ruchu powietrza lub wody zwiększa wymianę ciepła na drodze konwekcji wymuszonej.
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

Przewodzenie - Wymiana ciepła przez przewodzenie polegają na przekazywaniu energii cieplej między dwoma bezpośrednio stykającymi się z sobą ciałami o stanie skupienia stałym, gazowym lub płynnym, które jest w dużej mierze wspomagane przez konwekcję.
Ilość przewodzonego ciepła zależy, przede wszystkim, od przewodnictwa i pojemności cieplnej ciała stykającego się ze skórą i różnicą temperatur między nimi, czyli gradientem cieplnym.
CZYNNIKI DECYDUJĄCE O ODDZIAŁYWANIU ZABIEGÓW HYDROTERAPEUTYCZNYCH NA ORGANIZM

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
Temperatury wody - Im większa jest różnica temperatury ciała od temperatury wody tym bodziec jest silniejszy.
Wielkości powierzchni ciała - Im większa jest powierzchnia ciała poddawana zabiegowi, tym bodziec silniejszy.
Im bardziej temperatura wody użytej do zabiegu różni się od temperatury ciała i im większa jest powierzchnia ciała poddana zabiegowi, tym krócej powinien trwać zabieg.

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
Od okolic ciała, na które najsilniej oddziaływują bodźce termiczne i mechaniczne zalicza się tułów. Na taką samą siłę bodźca hydroterapeutycznego silniej reagują ręce i przedramiona niż stopy i podudzia.
Długości czasu trwania zabiegu im dłuższy jest czas zabiegu, tym silniejsze jest działanie bodźcowe.

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
Budowa konstytucjonalna - Osoby otyłe znoszą gorzej zabiegi ciepłe i gorące, osoby szczupłe znoszą gorzej zabiegi zimne.

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
Okres odpoczynku dla przeciętnej osoby po ogólnoustrojowych zabiegach hydroterapeutycznych powinien wynosić do 30 minut. Dla dzieci i młodzieży nawet do 60 minut.
Pleć i wiek – Dzieci, osoby starsze oraz kobiety częściej są bardziej wrażliwe na bodźce fizykochemiczne w trakcie zabiegów hydroterapeutycznych.

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
Siła bodźca w zabiegach o zmiennej temperaturze zależy od krańcowych zastosowanych temperatur, medium cieplnego oraz od długości faz ogrzewania i wychładzania.
Bodźce o zmiennej temperaturze – Jednym z najprostszych i często stosowanym bodźcem hydroterapeutycznym w odnowie biologicznej są zabiegi wodne o zmiennej temperaturze w postaci natrysków lub kąpieli. Do tej grupy zabiegów można zaliczyć również korzystanie z sauny.

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
Warstwa korowa charakteryzuje się dużą zmiennością temperatury.
Warstwa rdzenna dąży do zachowania homeoostazy.
Głównym efektorem wymiany cieplnej między tymi dwoma obszarami jest układ naczyniowy.
Bodźce o zmiennej temperaturze – Stosując tego typu zabiegi należy pamiętać, że z zakresu termodynamiki organizm ludzki składa się z warstwy korowej i rdzennej.

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
Bodźce o zmiennej temperaturze – Przy zabiegach ogólnoustrojowych mamy doczynienie z prawem Dastre'a – Morata.
Prawo Dastre'a - Morata, reakcja fizjologiczna organizmu, charakteryzująca się tym, że pod wpływem ciepła rozszerzają się naczynia skórne na dużym obszarze, towarzyszy temu równoczesne zwężenia naczyń krwionośnych w obrębie klatki piersiowej i jamy brzusznej i odwrotnie, w przypadku zwężenia naczyń skórnych pod wpływem zimna, powoduje wazodilatację naczyń jamy brzusznej i klatki piersiowej. Jedynie naczynia doprowadzające krew do nerek i śledziony oraz mózgu zachowują się zgodnie z reakcją naczyń skórnych.
Prawo to wyrażane jest też w skrótowej formie, która mówi, że światło naczyń krwionośnych narządów wewnętrznych zachowuje się antagonistycznie w stosunku do światła naczyń skóry.

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
Bodźce o zmiennej temperaturze – Przy mocnym wychłodzeniu ciała, lub naprzemiennych termalnych zabiegach hydroterapeutycznych mogą pojawić się cykliczne zmiany przepływu krwi w dystalnych częściach ciała określane jako fale Lewisa.
Fale Lewisa najłatwiej wywołać w obrębie kończyn dolnych stosując natryski naprzemienne lub ścieżkę Kneipp’a. Zabiegi tego typy zdecydowanie korzystnie wpływają na skrócenie okresu restytucji po dużych wysiłkach.

SIŁA BIOLOGICZNEGO ODDZIAŁYWANIA ZABIEGÓW WODOLECZNICZYCH
rodzaju choroby i okresu choroby
stopnia adaptacji
dodatkowych bodźców:
mechanicznych chemicznych
elektrycznych
częstotliwości zabiegów i długości przerw
głębokości zanurzenia ciała

Należy pamiętać:
KAŻDY ORGANIZM REAGUJE Z INNĄ SIŁĄ NA TAKI SAM BODZIEC

przeciwwskazania
stany zapalne tkanek,
świeże stany pourazowe,
zakaźne choroby skóry,
podwyższona temperatura ciała

Kąpiel zimna – Czas trwania od kilku sekund do 1 minuty w zależności od stanu ogólnego i samopoczucia zawodnika.
Cel: - hartowanie, pobudzanie, ochładzanie po zabiegach przegrzewających (sauna, łaźnia, itp.)
ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE KĄPIELE
Kąpiel chłodna – Czas trwania od 5-15 minut.
Cel: - hartowanie, pobudzanie, ochładzanie po zabiegach przegrzewających (sauna, łaźnia, itp.) choroby przemiany materii (otyłość, cukrzyca)

Kąpiel letnia – Czas trwania od 10 do 20 minut.
Cel: obniżenie stanu nadmiernej pobudliwości (możliwość zastosowania bezpośrednio po wysiłkach wytrzymałościowych)
ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE KĄPIELE
Kąpiel ciepła – Czas trwania od do 15-30 minut.
Cel: działanie uspokajające, rozluźnienie mięśni.
Wskazania: bóle zmęczeniowe, po ćwiczeniach siłowych, szybkościowo-siłowych, bezsenność, nadwrażliwość na bodźce mechaniczne.

Kąpiel gorąca zanurzeniowa – Czas trwania od 1 do 4 minut.
Cel: zastąpienie zabiegu w saunie, łaźni parowej, hartowanie (w połączeniu z kąpielą zimną lub chłodną).
ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE KĄPIELE
Kąpiel gorąca stopniowana
od 38 C do 42 C
Czas trwania od do 10-20 minut.
Cel: działanie uspokajające, rozluźnienie mięśni, działanie przeciwbólowe i zwiększające odporność.

Kąpiel solankowa - woda ciepła + 1-4 kg soli kąpielowej (iwonickiej, ciechocińskiej, zabłockiej, kuchennej) na wannę. 10-20 minut.
Cel: drażniący wpływ soli na naskórek i ujścia gruczołów potowych wywołuje silny odczyn ogólny, oddziaływanie ogólnie wzmacniające, redukcja zakwaszenia mięśni
Wskazania: 2-3 razy w tygodniu przez cały okres przygotowawczy, w okresie głównym tylko lokalnie na najbardziej obciążone stawy i grupy mięśni.
ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE KĄPIELE

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
KĄPIELE
Kąpiele aromatoterapeutyczne:
woda ciepła + olejek eteryczny (sosnowy, lawendowy, eukaliptusowy lub inny).
Cel: orzeźwiający, relaksujący

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
KĄPIELE
Kąpiele morskie
Cel: hartujący, bodźcowy, orzeźwiający. Wskazane w okresach przejściowych

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
NATRYSKI
zimne, chodne, ciepłe, gorące, zmienne
niskociśnieniowe (do 1,5 atm), średnio- (1,5-2 atm), wysoko- (2-4 atm)

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
NATRYSKI
Natrysk deszczowy (spadowy)
Cel: higieniczny, tonizujący, hartujący.
Wskazania: po każdym treningu (od chłodno- letniego do ciepłego), rano (chłodne z energicznym nacieraniem ciała), naprzemienne (2-3 minuty ciepłe – 0,5-1 minuty zimne)

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
NATRYSKI
Natrysk płaszczowy
5-10 minut.
Cel: pobudzający, hartujący, odprężający
Wskazania: przed i po każdym treningu

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
NATRYSKI z katedry natryskowej
biczowy
5 minut, od 1,5-3 atm, końcówka o śr. 0,5-1 cm, z odległości 3-4 m Cel: pobudzający, hartujący.
Wskazania: przed i po każdym treningu, odchudzanie
szkocki
j.w. na każdej z czterech stron ciała
woda ciepła 1minuta – woda zimna 15 sek.

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
NATRYSKI z katedry natryskowej

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
NATRYSKI z katedry natryskowej
wachlarzowy
końcówka spłaszczona daje efekt wachlarza – słabsze oddziaływanie
nitkowaty
końcówka o bardzo małej średnicy (0,5 mm), ciśnienie (3-4 atm)
Cel: silne przekrwienie utrzymujące się w dłuższym czasie
Wskazania: dolegliwości ze strony narządu ruchu, nie doleczone kontuzje

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
masaż w środowisku wodnym
masaż wirowy
Cel: zmniejszenie napięcia tkanki mięśniowej i usprawnienie koordynacji nerwowo-mięśniowej, zwiększenie krążenia obwodowego, przyspieszenia przemiany materii, zmniejszenie zastojów żylnych i obrzęków mieśniowo-stawowych.
Wskazany lokalnie po treningu na najbardziej obciążane grupy mięśniowe i stawy, w rehabilitacji w połączeniu z innymi zabiegami.
Temperatura wody 33-38ºC
czas 10-20 minut
można dodać olejki eteryczne

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
masaż w środowisku wodnym

ZABIEGI HYDROTERAPEUTYCZNE
masaż w środowisku wodnym
masaż podwodny
najczęściej zalecany w celach restytucyjno-odnawiających po zawodach i treningach o dużym obciążeniu. Daje uczucie odprężenia i świeżości, przyspiesza szybkość reakcji i łagodzi nerwobóle.
Temperatura wody 33-38ºC, czas 20-30 minut, nasadka o przekroju 0,5 cm, ciśnienie 1-3 atm., można dodać olejki eteryczne Wskazania: 2-3 godz. po wysiłku (zawodach), 2-3 razy w tygodniu, w rehabilitacji pourazowej codziennie.
Nie stosować bezpośrednio po wysiłku i na 1-2 dni przed zawodami!!!

Literatura
Dobrzański T.: Medycyna Wychowania Fizycznego i Sportu. Sport i Turystyka, Warszawa 1989
Gieremek K., Dec L.: Zmęczenie i regeneracja sił. Odnowa biologiczna. HasMed Katowice 2000
Kasperczyk T., Fenczyn J.: Podręcznik odnowy psychosomatycznej. PZWL, Warszawa 1996
Kochański J. W., Kochański M.: Medycyna fizykalna. PHU TECHNOMEX, Gliwice 2009
Mika T.: Fizykoterapia. PZWL. Warszawa 1996
Podgórski T.: Masaż w rehabilitacji i sporcie. AWF, Warszawa 1992