6- DEHB

TARİHÇE
Bozukluk ilk kez 1902 yılında Dr. George Still tarafından tanımlanmıştır.
I. Dünya savaşında “POSTENSEFALİTİK DAVRANIŞSAL SENDROM’’
1947 yılında Strauss ve arkadaşları
Aşırı hareketlilik,
Şaşkınlık,
Dürtüsellik,
Perseverasyon ( kendi sözlerini tekrar etmek)
Bilişsel yetersizlik
“MİNİMAL BEYİN ZEDELENMESİ SENDROMU”

EPİDEMİYOLOJİ
Çocuk + ergen %10
Okul yaşı çocukları %3-5
Erkek/kız oranı 3-5/1
Kızlarda dikkatsizlik ve bilişsel zorluklarla
Erkeklerin saldırganlık, ataklık, davranım bozuk.
Başlangıç 3 yaş civarı, tanı ilkokul
Yetişkinlerde %4

Kalıtım.
Çevresel etkenler.
Gelişimsel gecikme (Nörolojik bozukluklar:) .
DEHB NEDENLERİ

DEHB’nin Genetiği
DEHB’yi tek bir gen oluşturmaz
Etkin olabilecek genler DRD4, DAT, DRD5, SNAP-25
Bu genlerin birbirleriyle ve çevresel risk faktörleriyle etkileşimi sonucu DEHB ortaya çıkar
D4 Dopamin Reseptör Geni : DRD4 geninin 7. tekrarlayan alelinin “yenilik, haz ve heyecan arayışıyla” ilişkili olduğu gösterilmiştir

Bu etkenler direk olarak DEHB’ye neden olmaz. Sadece genetik olarak yatkınlığı olan bireylerde riski arttırır.
Doğum öncesi (gebelikte hastalanma, alkol, sigara, ilaç kullanımı)
Doğum sırasında ( erken doğum, doğum komplikasyonları)
Doğum sonrası ( Bazı hastalıklar, kurşun gibi maddelere maruz kalma vb)
ÇEVRESEL NEDENLER

Nörolojik bozukluklar:
EEG bozuklukları
Epilepsi
Frajile X
Serebral palsy
Metabolik bozukluklar
PKU Mukopolisakkaridoz

Prof.Dr.Ayşe Avcı Gaziantep 21.03.2008

DEHB
ALT TİPLERİ
DİKKAT EKSİKLİĞİ ÖNDE OLAN TİP
AŞIRI HAREKETLİLİK ÖNDE OLAN TİP
BİRLEŞİK TİP

DİKKAT SÜRESİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Yaş
IQ
Gelişim düzeyi
12 yaşa kadar yaşla birlikte dikkat süresi artar
En hızlı gelişme 4-5 yaş arasıdır.
Farklı yaş dilimleri farklı sorgulanmalıdır.

İLK BELİRTİLER
Bebeklikte çok ağlama
Zor yatıştırılma
Zor beslenme
Aşırı hareketlilik (motor takılmış gibi)
Sürekli yeni uyaranlar peşinden koşma

DİKKAT EKSİKLİĞİ BELİRTİLERİ
Belirli bir işe ya da oyuna dikkatini vermekte zorlanır.
Dikkati kolayca dağılır.
Dikkatsizce hatalar yapar.
Başladığı işi bitiremez.
Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünür.
Görev ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanır.
Yoğun zihinsel çaba gerektiren işleri yapmaktan kaçınır (ev ödevi, okul aktiviteleri gibi).
Etkinlikler için gereken eşyaları kaybeder.
Günlük etkinliklerde unutkandır.
Bunlardan en az 6’sının, en az 6 aydır, birden fazla ortamda görülüyor olması durumunda dikkat eksikliği olabileceği düşünülür.

Hiperaktivite (Aşırı Hareketlilik)
Çoğunlukla elleri ayakları kıpır kıpırdır ve oturduğu yerde kıpırdanıp durur.
Çoğu zaman hareket halindedir, koşuşturur durur, yükseklere tırmanır.
Dikkati konu dışı uyaranlarla çabuk dağılır.
Zihinsel çaba gerektiren ders dinleme, ders çalışma, okuma ve yazma görevlerinden kaçar.
Ödevlerde ve sınavlarda dikkatsizce hatalar yapar.

DÜRTÜSELLİK (İMPULSİVİTE)
Dürtüsellik genel olarak bireyin kendini kontrol edebilmesinde sorun olmasıdır.
Acelecilik,
İstekleri erteleyememe,
Söz kesme, düşündüğünü hemen yapma,
Aklına geleni geldiği anda söyleme,
Oyunun arasına girme,
Sorulan soru tamamlanmadan cevabını verme sırasını beklemekte güçlük çekme gibi belirtilerle kendini gösterir.

OLUMLU ÖZELLİKLERİ
Enerjik olma
Yaratıcılık
Sıcak kanlı ve cana yakın olma
Kolay ilişki kurabilme
Esneklik
Hoşgörülü olma
İyi bir espri yeteneğine sahip olma
Risk alabilme (bazen gerekenden fazla oranda)
İnsanlara kolaylıkla güvenebilme( bazen gerekenden fazla oranda)

TEDAVİ
Çocuğun bilişsel düzeyinin belirlenmesi
İlaç tedavisi
Davranış tedavisi
Eğitimin düzenlenmesi
Alternatif tedaviler
Diyet uygulamaları
Nöro-davranışsal teknikler

(GİDİŞ)
DEHB’nun yaş ilerledikçe kendiliğinden azalarak ergenlik döneminde iyileştiğine inanılırdı.
İzlem çalışmalarında gidişatının farklı kişilerde farklı seyirler gösterdiği görülmüştür.
Bozuklukta 3 ayrı gidişten söz edilmektedir

İYİLEŞME
12 yaşından önce seyrek
Genellikle 12 ile 20 yaşlar
arasında
Önemli bir bölümünde duygu-durum bozuklukları ile antisosyal ve diğer kişilik bozukluklarının ortaya çıkışı kolaylaşmaktadır.

(GİDİŞ)
1. Belirtilerin kaybolması: %30
Genç erişkinliğin erken döneminde belirtiler kaybolur.
2. Belirtilerin sürmesi : %40
Çeşitli sosyal ve duygusal güçlükler erişkin dönemde sürer.
3. Gelişimsel bozulma: %30
DEHB bulgularıın yanı sıra alkolizm, madde kullanımı ve antisosyal kişilik bozukluğu gibi psikopatolojilerin eklendiği gruptur.

Erişkinlerde Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu’na Sıklıkla Eşlik Eden Özellikler
Bir işe başlamada güçlük çekme, sık sık erteleme
Bir anda birçok işle uğraşma, onları takip etme ve bitirmede güçlük çekme
Yerinin ve zamanının uygun olduğunu hesaplamadan aklına gelenleri hemen söyleme
Sık sık büyük heyecanlar peşinde koşma
Boşluk duygusuna ve sıkıntıya katlanamama
Herkes tarafından izlenen yolları ve kuralları uygulamamak
Sabırsızlık, engellenme eşiğinin düşük olması
Dürtüsellik (düşünmeden hareket etme)
Sık sık mizaç değişikliklerinin olması
Aniden parlama, tepki gösterme
Düşük benlik saygısı

Sık sık parmak çıtırdatma, şıklatma veya parmaklarla vurma
Sık iş değiştirme
Strese dayanamama
Zamanı kullanmakta sorun yaşama
Unutkanlık
Sözel saldırganlık
Fiziksel saldırganlık
Alkol kötüye kullanımı (sık veya sorunlu alkol kullanımı; örneğin, alkol almaya başlayınca sorun çıkartma, elindeki tüm içkiyi bitirmeden sonlandıramama)
Uyuşturucu madde veya ilaç kötüye kullanımı
Yasalarla sorun yaşama
Depresyon
Kendine zarar verici davranışlarda bulunma
Herhangi bir neden yokken sinirli ve gergin olma
Uzun süreden beri devam eden mutsuzluk hissi
Kendi akıl ve beceri kapasitesine uyumlu bir düzeye ulaşamama

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ( DEHB ) olan çocuklar ile spor aktiviteleri planlanırken ne tür bir sorun olduğu belirlenmelidir.
Çalışma belirlenirken ihtiyaç ve çocuğun özellikleri göz önünde bulundurularak aktiviteler ve sporlar seçilmelidir.
Çalışmalar uzun süreli ve odaklanma geliştirici şekilde planlanmalıdır.
Devamlı uyarı vererek odaklanmanın devamlılığı sağlanmalıdır.

SPORLAR VE DİĞER ETKİNLİKLER
TAKIM SPORLARI (Futbol ve Basketbol): Hem enerji harcanması için hem de kurallara uyum ve sosyal becerileri geliştirmek için faydalıdır.
BİREYSEL SPORLAR (Yüzme ve atletizm): Çocuklar için hem eğlenceli hem de konsantrasyon ve kas kontrolünü geliştirir. Ayrıca daha bireyseldir.
Sosyal ilişkilerde, takım oyunlarına katılamayacak kadar ciddi düzeyde sorunları olan çocuklar için daha uygun tercih olabilir.

Mücadele sporları : Boks, Karate, Kik boks, Tekvando, Jodu, Güreş
Ekstrem ( Bisiklete Binme ) : Uygun güvenli bir ortam sağlanması halinde DEHB çocuklar için iyi bir etkinliktir.
Ancak bu çocukların çoğu , çok atak ve gözleri kara olduğundan bisiklete oldukça tehlikeli binebilir ve sık sık kazaya uğrayabilir.
Odaklanma Gelişimi: Duvar Tırmanma, Dart, Masa Tenisi, Tenis Vb