Салам

Г. Ефимов. «Салам! – ялан сунаççĕ сывлăх…» сăвви.
«Салам» сăмахăн пĕлтерĕшĕ.
Урок эпиграфĕ:
Салам. Салам. Салам. Салам.
Мĕнле асамлă вăл сăмах!
Чăвашшăн хăть ăçта ялан
Вăл парнерен те хаклăрах.
(Петĕр Ялкир.)

Георгий Ефимов. «Салам! – ялан сунаççĕ сывлăх…» сăвă.
Салам! – ялан сунаççĕ сывлăх,
Параççĕ ал, сăн йăлтăрать.
Сыв пул! – тесессĕн санăн сывлăш
Сисмесĕр пÿлĕнсе ларать.
Георгий Ефимов
1- 2 – мĕш йĕркесем: Салам! – сывлăх – тăнăçлăх – савăнăç.
3- 4 – мĕш йĕркесем: Сыв пул! – ырату – уйрăлу – синкерлĕх.

В.Солоухин «Здравствуйте»
— Здравствуйте!—
Что особого тем мы друг другу сказали?
Просто «здравствуйте», больше ведь мы ничего не сказали.
Отчего же на капельку солнца прибавилось в мире?
Отчего же на капельку счастья прибавилось в мире?
Отчего же на капельку радостней сделалась жизнь?

«Салам» сăмахăн лексика пĕлтерĕшĕ:
Вырăсла «салам» сăмаха словарьте
«привет, приветствие; поклон// приветственный; пурне те хĕрÿллĕ салам! Горячий привет всем!»;
поклон; реверанс; кĕçĕн çын салам пани уст. ритуальный поклон новобрачной.
(«Чăвашла-вырăсла словарь»/ М.И.Скворцов ред. – М.: Русский язык, 1982. – 340 с.) куçарнă.

«Салам» сăмах этимологийĕ.
Чăваш чĕлхинче ку сăмах мĕнле пулса кайнине М.Р.Федотовăн «Чăваш чĕлхин этимологи словарĕ» тăрăх пăхса тухрăмăр. Унта çапла каланă: «САЛАМ поклон, привет». Унăн ытти тĕрĕк чĕлхисенчи пĕлтерĕш тÿр килĕвĕсем çаксем:
«привет, поклон, приветствие» (тĕрĕк),
«приветствие» (уйгур, коми, кăркăс),
«привет, приветствие» (пушкăрт).
Тĕрĕк чĕлхисене «салам» сăмах араб чĕлхинчен кĕнĕ.
Араб чĕлхинче «мир, покой, безопасность; привет, приветствие, поклон» тенине пĕлтерет.

«Салам» сăмахăн формисем:
саламла «здороваться, приветствовать, поздравлять»;
саламлаш «взаимн. здороваться, приветствовать друг друга»;
саламлă «приветственный»;
саламлăн «приветственно, приветливо, приветно;
саламлăн алă сул приветно махнуть рукой»;
саламалик уст. то же, что салам алейккем! «уст. мир вам!»; саламлăх «на педмет приветствия, для приветствия»;
Салампи «имя девочки».

«Салам» сăмахпа пулнă сăмах майлашăвĕсем
салам
Салам пар
Салам хуш
Салам ирттерни
салам ăсатни
Салам калаттарни
Салам курки
Салам кустарни,
салам пани
салам
хоч. (хучĕ)
Саламлă юрă
Салам кала
Салам яр
Саламлă çыру

Саламсем тĕрлĕрен пулаççĕ.
хĕрÿллĕ
уйăх пек çавра
пысăк
уйăх пек çутă
çăлтăр пек çăра
хĕвел пек ăшă
çĕклейми пысăк
салам

Атăл тăрăхěнчи чěлхесенче:
Çармăс – Салам! шёла!
Удмурт - Салам! Чырткем! Зечбур!
Тутар - Сәлам! Исәнме! Нихәл!
Пушкăртла - Сәләм! Хаумы! Иçәнме!
Ирçе, мăкшă - Шумбрат! Парарьсема!

«Салам» сăмах чăваш çыравçисен хайлавесен ячĕсенче тĕл пулаççĕ. Хайлав ячĕсем:
Илле Тăхти. «Салам» калав.
Юхма Мишши. «Салам сире…», «Салам, пуласлăх!..», «Салам, çĕн яш-кĕрĕм, тин курнă çĕн тĕррĕм…» сăвăсем.
Виталий Станьял.«Мана паян санран салам каларĕç…» сăвă.
Анатолий Ырьят. «Саламлатăп», «Салам» сăвăсем.
Аркадий Русаков. «Салам!.. Аван!..», «Салам» сăвăсем.
А.Артемьев. «Салампи» повесть.
П.Хусанкай. «Салампи», «Салампи. Пĕчĕк хĕрĕме» сăвăсем.
Петĕр Ялкир. «Салам» сăвă.
Художниксен ĕçĕсенче те тĕл пулать ку сăмах: чăвашсен 1-мĕш космонавтне А.Г.Николаева халалланă ĕç – Н.В.Овчинниковăн «Салам, Çĕр!» картини.
Чăваш çыравçисем хăйсен кĕнекисене, хайлавĕсене ят панă чух «салам» сăмахпа усă курнă тĕслĕхсем

Чăвашсен 1-мĕш космонавтне -А.Г.Николаева халалланă ĕç
.
Н.В.Овчинников
«Салам, Çĕр!» картина

Чăваш юррисен ячĕсенче «салам» сăмахпа усă курнă тĕслĕхсем
В.Адюков «Салам, хăта, тăхлач»;
Хусан чăвашĕсем «Салам»;
Руфина «Салам, тăван»;
Михаил Иванов «Салам юрри»;
Чăваш халăх юрри «Салампи юрри»;
Светлана Васильева-Вутăшпи «Саламлатăп çуралнă кунпа»;
Ольга Храмова «Саламлатăп»;
Петрова К. «Саламлатăп»;
С.Яковлева «Уявпа саламлатăп»;
Роман Перепёлкин «Саламлатăп Çĕн çулпа!»
Андрей Шадриков «Саламлатăп»;
Татьяна Кунер «Саламлатап, анне»;
Янташ «Саламлатăп»;
Виктор Сергеев «Саламлатăп, тусăм».

Ыйтусемпе ĕçлени:
Эпир паян урокра мĕнле тема пăхса тухрăмăр?
Мĕнле ĕçсем туса ирттертĕмĕр ?
Мана паян ку тĕлĕнтерчĕ …
Манăн тата çакăн çинчен пĕлес килет…