Спортшылардың физикалық жүктемеге бейімделу ерекшелігі

Мәселе өзектілігі
Қалыпты физиологиялық реттелу механизмдерін жақсартуда, ағзаның функционалдық қорын және мобилизациясын қолдану, физикалық жүктемеге бейімделу ерекшелігі болып табылады. Адаптация процессінде жаңадан қосылатын функционалдық құбылыстар және механизмдер байқалмайды, бұрыннан қалыптасқан механизмдер жылдам және тиімді дами бастайды. . Адаптацияның жылдамдығы мен ұзақтығы денсаулық жағдайын және адамның шынығу дәрежесін анықтайды. Спортта және физикалық шынығуда адаптацияның басты мәселесі, физикалық жүктемеге шартты түрде қысқа мерзімде бейімделуі қажет етеді.

Мақсаты мен міндеттері:
Әртүрлі физикалық жүктемесі бар спортшылардың жүрек қан тамырлар (ЖҚЖ) және тыныс алу жүйелердің (ТАЖ) мобилизация деңгейі және функционалдық қорын анықтау мысалында физикалық жүктемеге бейімделу ерекшелігін қарастыру.
Құрал жабдықтары және зерттеу әдісі:
18-22 жас аралығындағы ҚММУ 20 студет зерттелді: 1 топ-ауыр атлеттер, 2 топ-волейболшылар. ЖҚЖ және ТАЖ келесі анализдерді жасау арқылы зерттедік: ЖЖЖ анықтау, жүктемеге дейін және кейін АҚ өлшеу, Гарвард степ-тесті, барлық спортшылардан спирография өлшенді.

Адаптация – организмнің құрылымдық және қызметтік элементтерінің қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына өміршеңдігін және адекватты бейімделуін қамтамасыз етеді. Адамда денсаулық жағдайын және шынығу дәрежесін көп жағдайда, адаптацияның қалыптасу жылдамдығы және де оның ұзақтығымен анықталады. Адаптацияның негізінде нейро – гуморальдық механизмдер жатыр, олар бұлшықет және бұлшықет топтарының қызметіне тікелей әсер етеді.
Аталған процесстердің уақыт аралығында сәйкес келмеуі патологиялық бұзылстарға әкелетін функционалды бұзылыстарға әкелуі мүмкін.

Физикалық жүктеменің негізгі параметрлері

Функционалдық дилатация (кеңею), брадикардия дамуы.
Ішкі мүшелердің жұмысының бастапқы вегетативті тонусынан → күшейген парасимпатикалық әсерге ауысуы.
Миокард және гипоталамсутың жоғары концентрациялы сүт қышқылына төзімділігінің артуы.
Қанның буферлік жүйесінің көлемінің артуы.
Қан тамыр тонусының төмендеуі.
ӨТС артуы және өкпенің диффузды қабілетінің артуы.
Қан түзуші мүшелердің белсенуі.
Бұлшық еттердің саркоплазмалық гипертропиясы.
Бүйрек үсті безінің гипертрофиясы.
Төзімділікті арттыратын жүктемеге
спецификалық адаптация механизмдері

Нәтижені талқылау
Зерттеу нәтижесі бойынша ЖЖЖ волейболшыларда жоғары (83.4 соқ/мин.), атлеттерде (79,2 соқ/мин), оны қозғалыс сипатымен түсіндіруге болады, волейболшыларда ол активті қозғалыс болса, атлеттерде – статикалық; бірақ жүктемеден кейін волейболшыларға қарағанда, атеттерде 32,6 соқ/мин жоғары. Артериялық қысым орташа есеппен волейболшыларға қарағанда атлеттер тобында жоғары ( 122/74 және 116/76 мм рт. ст.), себебі атлеттерде ЖҚЖ-не жүктеме көбірек үдемелі сипатта болуына байланысты. Гарвард степ-тест нәтижесі волейболшыларға қарағанда, атлеттерде пульстің 32,6 соқ/мин жоғары екендігін көрсетті. Ал АҚ керісінше волейболшыларда – 138/84 мм рт. ст. жоғары, атлеттерге қарағанда-134/78 мм рт. ст. Осылайша, тыныс көлемі және қан айналым жылдамдығы волейболшыларда айтарлықтай жоғары, себебі олар жаттығу кезінде жиірек қозғалады. ӨТС (6-8 л дейін) жоғарлауына байланысты волейболшыларда тынысы әсерлі, тыныстық беткейі кеңейген, тыныс алу көлемі артқан, ол өкпедегі вентиляцияны жақсартады және тыныс жиілігін төмендетеді (минутына 6-12 тыныс алуға дейін).

Тыныс тереңдігінің артыуынан тыныстың минуттық көлемі жоғарлайды. Спорталаңында жоғары қарқандылықпен қозғалатындықтан атлеттерге қарағанда волейболшылардың тыныс алуға қатысатын бұлшықеттері жақсы дамыған, айтарлықтай төзімді. Атлеттерде қозғалыс түрі – статикалық. Тыныштық кезінде тыныстың минуттық көлемі өзгермеді, бірақ атлеттермен салыстырғанда, максималды өкпелік вентиляция волейболшыларда байқалады (150-200 л/мин жуық). Тыныстың ұсталу ұзақтығы жоғарлап, ол жақсы анаэробты мүмкіндіктер мен тыныс орталығының қозғыштығының төмендеуіне себепші болады.

Волейбол спортшыларының нәтижесі (ерлерде)

Ауыр атлет спортшыларының нәтижесі (ерлерде)