Маъруза №15. Умумий маълумотлар
Умумий маълумотлар. Пневматик тизимлардаги газларнинг(хавонинг) харакатини ўрганишда тўла ва статик босим, харорати ва йўналиш кўрсаткичлари мухим ахамиятга эгадир. Бу кўрсаткичларни билган холда, умумий газодинамик боғланишлар орқали λ ва М, газларнинг зичлигини ва тезлигини, сарфи ва бошқаларини аниқлаш мумкин бўлади. Шунинг учун пневмо тизимнинг хаво оқиш қисмида, оқимнинг маълум олинган нуқталаридаги, юқорида айтилган кўрсаткичларини аниқлашликни талаб этади. Тезлик ва босимларнинг пневмо тизимдаги тарқалишини ўрганиў, ундаги физик жароёнларнинг мохиятини чуқур тушинишга ва унинг оптимал, яъни самарали ишлашини таъминлашга имкон беради. Пневмо тизимдаги хар-хил кесимлардаги босим ва тезликлариниинг тарқалишини ўлчашда, қаршилик коэффициентларининг катталиги ёки кесим юзалари конфигурацияларининг ўзгариши, ёки асбоблардан узоқ масофада ўлчаш ва бошқариш кераклиги сабабли катта қийинчиликлар вужудга келади. Бу қийинчиликлар оқим йўлида хар-хил ускуналарнинг бўлак ва қисмлари бўлиши, уларни хаво оқими айланиб ўтиши ўлчамларни янада мураккаблаштиради. Юқорида келтирилган факторларнинг (кўрсаткичлар-нинг) асбоблар кўрсаткичларига таъсири хозирча яхши ўрганилмаган. Хозирги вақтда газ оқимининг кўрсаткичларини ўлчашда кўп миқдорда асбоблар(насаткалар, тароқлар, флюгерлар, термопаралар ва бошқалар)нинг хар-хил конструкциялари ва катталикдаги турлари қўлланилади. 2.Хаво босими, тезлиги ва сарфларини инструмантал ўлчаш. Инструментал ўлчашлар қурилманинг иш унуми(хаво сарфи, ташилаётган материалларнинг хақиқий миқдори), системадаги(тизимдаги) умумий босим юкланиши билан бирга олохида шохланиши ва бошқа элементлардаги йўқолишларни аниқлашга имкон беради. Ундан ташқари бошқа керакли асбоблар билан вентилятор, компрессор, электродвигателлар айланишлари сони, электроэнергия сарфи, чангланиш даражаси, хавонинг намлиги ва хароратлари аниқланади. Хавонинг босими, тезлиги, чанглилиги, харорати ва намлигини аниқлашда ишлатиладиган асосий асбоб турларини кўриб чиқамиз. Қувурларда босим пневматик трубкалар, манометрлар ва микромонометрлар билан ўлчанади.