Тотығу - тотықсыздану реакциясы

Реакциялардағы элементтердің тотығу дәрежесін қойыңдар.
Реакция барысында тотығу дәрежелері қалай өзгеретінін салыстырыңдар.
HCl + NaOH = NaCl + H2O
2 HCl + Zn = ZnCl2 + H2
+ 1 - 1 + 1 - 2 + 1 + 1 - 1 + 1 - 2
+ 1 - 1 0 + 2 - 1 0
Элементтердің тотығу дәрежелері өзгере жүретін реакциялар тотығу –тотықсыздану реакциялары деп аталады.
Тотығу тотықсыздану
реакциясы

- 2 е-
2 H+1Cl-1 + Zn0 = Zn+2Cl2-1 + H20
Zn0
2 H+
Zn+2
H20
+ 2 е-
тотығу
тотықсыздану
H+
Zn0
- тотықтырғыш
- тотықсыздандырғыш

ТОТЫҒУ – электрондар беру үрдісі.
ТОТЫҚСЫЗДАНУ–электрондар қосып алу үрдісі.
ТОТЫҚТЫРҒЫШ – электронды қосып алатын элемент.
ТОТЫҚСЫЗДАНДЫРҒЫШ – электрон беретін элемент.

Э+1
Э+2
Э-2
Э-1
Электрон бере ме жоқ әлде қосып ала ма?
+5
Бастапқыда атом зарядсыз, яғни протондар саны мен электрондар саны тең
-
-
-
-
-
-
-
Э0
Электрондар береді (- е-)
-
-
Электрондар қосып алады (+ е-)

ТТР-сы теңдеулерін теңестіру реті төмендегідей:
1. Химиялық реакция теңдеулерін жазу.
Al+H2SO4 →Al2(SO4)3+H2↑
2. Теңдеулердің оң және сол бөлігіндегі барлық әлементтердің тотығу дәрежелерін тауып, таңбасының үстіне жазу.
0 +1 + 6 -2 +3 +6 -2 0
Al+H2SO4→Al2(SO4)3+H2↑
3. Реакция нәтижесінде тотығу дәрежесі өзгерген элементтердің астын сызу.
0 +1+6-2 +3 +6 -2 0
Al + H2SO4 → Al2(SO4)3 + H2↑

4. Электрондық баланс теңдеуін құру:
Al° - 3ē →Al +3 3 2
2H+1 + 2ē → H2 0 2 3
5. Таңдалған коэффиценттерді реакция теңдеуіне жазу.
2Al°+3H2+1S+6O4-2 =Al2+3(S+6O4-2)3+3H2°↑
6. Оттек атомдарының санын есептеу арқылы
коэффиценттердің дұрыс екендігін тексеру.
2Al°+3H2+1S+6O4-2 =Al2+3(S+6O4-2)3+3H2°↑

Электрон бере ме жоқ әлде қосып ала ма?
S+6 ? S0
S+6 ? S-2
S+4 ? S+6
S-2 ? S+4
Cu0 ? Cu+2
C+4 ? C- 4
C- 4 ? C+2
C0 ? C+4
+ 6 e-
+ 8 e-
- 2 e-
- 6 e-
- 2 e-
+ 8 e-
- 6 e-
- 4 e-
тотықсыздану
тотықсыздану
тотығу
тотығу
тотығу
тотығу
тотығу
тотықсыздану
-3 -2 -1 0 +1 +2 +3 +4
е- береді
е- қосып алады

Электронды баланс әдісімен реакцияны теңестіру
Күрделі реакцияларда электронды баланс әдісімен коэффициенттерді қою
HCl + KMnO4 = MnCl2 + KCl + Cl2+ H2O
+1 -1 +1 +7 -2 +2 -1 +1 -1 0 +1 -2
Mn+7 +5 e- Mn+2
2Cl-1 - 2 e- Cl20
10
2
5
2
2
5
2
16
8
Тотықсыздану
тотығу
Mn+7 – тотықтырғыш
Сl -1 – тотықсыздандырғыш

а) Al+ O2 → Al2 O3
Al e → Al
O2 e → O
б) Fe + Cl2 → Fe Cl3
Fe e → Fe
Cl2 ē → Cl
в) Li +S → Li2 S
Li ē →Li
S e →S

а) 4Al0+3O20 →2Al2+3O3-2
Al0 - 3e →Al+3 4 тотығады тотықсыздандырғыш
O20+4e →2O-2 3 тотықсызданады тотықтырғыш
б) 2Fe0 +3Cl20 →2Fe+3Cl3-1
Fe0 -3e →Fe+3 2 тотығады тотықсыздандырғыш
Cl20 +2ē →2Cl-1 3 тотықсызданады тотықтырғыш
в) 2Li0 +S0 →Li2+1S-2
Li0 -1ē →Li+1 2 тотығады тотықсыздандырғыш
S0+2e →S-2 1 тотықсызданады тотықтырғыш

Тотығу тотықсыздану реакциясын жаз.
А. Al + MnO2 = Al2O3 + Mn
Fe2O3 + Zn = ZnO + Fe
B. Mg+H2SO4 = MgSO4 + H2S + H2O
Cu + HNO3 = Cu(NO3)2+ NO + H2O
C. KI + FeCl3 = l2 + KCl + FeCl2
Cr2O3 + K2CO3 + O2 = K2CrO4 + CO2