Физиологияның пәні. Функция реттелуінің ортақ принциптер

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Предклиникалық, ағза функцияларын қалыптастыратын және денсаулықты бағдарлай алатын пән ретінде физиологиямен танысасыздар.
Мақсаты:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
1. Физиология –медицинаның ғылыми негізі.
2. Ағза функцияларының реттелуі
3. Реттелу ерекшеліктері
4. П.К. Анохинның функциялық
жүйелер туралы ілімі
ЖОСПАР:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Грек тілінде physis - “табиғат”
logos - “ ілім”
Физиология – бүкіл организмнің, оның бөлімдерінің, яғни дене мүшелері, жүйелерінің, жеке мүшелердің, жасушалар мен ұлпалар құрылымдарының тіршілік әрекетін зерттейтін ғылым.
Ф И З И О Л О Г И Я:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
тірі ағзалардың функциясын оқытатын биологиялық ғылым саласы.
Ф И З И О Л О Г И Я-

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
өздігінен,
гуморалды, жүйкелік
Ағза функцияларының реттелу түрлері:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Ауытқыған функцияны қалыпты тіршілік жасауға қажетті әуел бастағы күйге қайта келтіру: ішкі ортаның салыстырмалы динамикалық түрақтылығын сақтау. Бұл жағынан негізгі реттеу механизмі өздігінен реттелу.
Ағза функцияларының өздігінен реттелуі:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Өздігінен реттелу тура және кері байланыс негізінде жүзеге асады.
Тура - рецепторлардан негізгі ақпараттарды алу негізінде басқарушы механизмді іске қосу.
Кері – жауап реакциясы ретінде жүзеге аса бастаған көрсеткіш негізінде қалыптасады.
Ағза функцияларының өздігінен реттелуі:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Теріс кері байланыс екі топқа бөлінеді:
Оң – басқарушы әсерді үдетеді.
Теріс – басқарушы әсерді әлсіретіп, көрсеткіштерді бастапқы стационарлы күйге келтіреді.
Теріс кері байланыс иерархиялы және бірін бірі сенімді қосалқы принциптер негізінде гомеостазды қалыптастырады.
Ағза функцияларының өздігінен реттелуі:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
1.гуморалды реттелудiң ерекшелiгi:тiтiркендiргiш локалды әсер етпейдi, таңдамалылығы жоқ.
2.гуморалды тiтiркендiргiштiң әсер ету жылдамдығы өте баяу, ол қан немесе басқа iшкi сұйықтықтардың қозғалу жылдамдығына тәуелдi.
3.гуморалды тiтiркендiргiш өте ұзақ уақыт әсер етедi, ол ағзадан толығымен шығып кеткенше әсер ете бередi.
1.жүйкелi реттелу өте тез жүзеге асады, импульс тарау жылдамдығы 0,5-120 м/сек.
2. жүйкелi реттелу тiтiркендiргiш әсерi тоқтай салысымен тiтiркендiру де жойылады.
3. жүйкелi әсер өте локалды.
Ағза функцияларының реттелу түрлері:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Эндокриндық бездер мен олардың бөлетін гормондары жүйке жүйесімен бірігіп реттелудің ортақ интеграциялық механизмін құрайды.
Ағза функцияларының реттелу түрлері:

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Адам организмндегі үйлесімділікті қамтамасыз ететін реттелу механизмі жасуша ішілік және жасушадан тыс болуы мүмкін. Ол реттегіштер - гормондар мен нейромедиаторлар.
ГОРМОНДАР АРҚЫЛЫ РЕТТЕЛУ ПРИНЦИПТЕРІ :

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Жүйке және эндокринді жүйе арасындағы байланыс гипоталамус пен гипофиз ара-қатынасы негізінде жүзеге асады.
Гипоталамусқа жеткен қозу толқыны рилизинг-факторлардың (либериндер мен статиндердің): тиреолиберин, соматолиберин, пролактолиберин, гонадолиберин, кортиколиберин, соматостатин мен пролактин бөлінуін үдетеді.

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Либериндер мен статиндер нысанасы – гипофиз.
Әрбір либериндердің әсер ететін гипофиздік жасушалар тобы бар және оларға сәйкес тропиндер синтезін үдетеді: тиреотропин, соматотропин, пролактин, гонадотропты гормон, адренокортикотропты (АКТГ, кортикотропин).
Статиндер гипофизге кері әсер етеді – тропиндер түзілуін тежейді.

Гипоталамус пен гипофиз байланысы

Гипоталамусты-гипофизды
нейрогуморалды басқару

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Гипоталамус – жүйке жүйесінің бір бөлігі. Гипоталамус гипофизбен бірігіп гипоталамо-гипофизарлы жүйе құрайды. Бұл вегетативті функциялардың жүйкелік және гуморалдық реттелулерінің интеграциясына негіз болады. Гипоталамустың нейрондар тобы арнаулы реттеуші пептидтер – нейрогормондар бөледі.
Гипоталамус – вегетативті функцияларды гуморалды реттеудің негізі және жоғарғы эндокринді орталық:

Стресстік фактордың ағзаға әсері

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
.
Функциялық жүйелер:
П.К. Анохинның ұсынған функциялық жүйелер теориясы физиологиялық функциялардың өздігінен реттелуінің негізгі көрінісі болады. Бұл теорияға жүгінетін болсақ организімнің өзін қоршаған ортамен келісімді теңгерілімді тіршілік етуі өздігінен құрастырылған функциялық жүйелер есебінен жүзеге асады.

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
.
Функциялық жүйелер:
Қозғалмалы құрылымды, өзін өзі реттейтін тиімді бейімдеуші нәтижеге жетуді қамтамасыз ететін, орталық және перифериялық құрылымдар кешені.

П.К. Анохин бойынша әмбебап функциялық жүйе сызбасы

semeymedicaluniversity
SSMUofficial
www.ssmu.kz
Пайдалы бейімделу нәтижесі, ол функциялық жүйенің бастаушы бөлімі;
Нәтижелік көрсеткіштер рецепторлары;
Кері афферентация, ол нәтиже рецепторларынан функциялық жүйенің орталық құрылымдарына бағытталған;
Орталық құрылымдар, олар әр түрлі деңгейдегі жүйке элементтерінен құралған таңдамалы жиынтықты функциялық жүйенің бөлімі;
Бағытты мақсатты мінез құлықтан тұратын орындаушы соматикалық, вегетативті және эндокринді компоненттер.
П.К. Анохинның айтуынша, кез-келген функциялық жүйе барлығына тән ортақ әмбебап түйінді механизмдерден тұрады.