Аллергиялык ринит

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
- Аллергиялық ринит туралы тусінік - Жіктелуі
- Қауіп-қатер факторлары
- Клиникалық көрінісі
- Диагностикасы
- Емдеу тактикасы
- Госпитализация
III. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Жоспар:

Аллергиялық ринит – IgE қатысуымен мұрын қуысы шырышты қабығының қабынуымен жəне күні бойы бір сағат жəне одан аса уақыт келесі симптомдардың кем дегенде екуінің болуымен: мұрынның бітелуі (обструкция), мұрыннан бөлінділер (ринореялар), түшкіру, мұрынның қышуымен мінезделетін мұрынның шырышты қабығының қабынулық ауруы.
Аллергиялық ринит

Жіктемесі (Халықаралық консенсус, 2000 ж. жəне БДҰ, 2000 ж. деректері бойынша).
Пайда болу мерзімі бойынша:
- жедел;
- созылмалы.
Ағымы бойынша:
- мезгілдік;
- жыл бойы;
- кəсіби.
Симптомдардың сақталу мерзімдері бойынша:
- интермиттирлеуші аллергиялық ринит;
- персистирлеуші аллергиялық ринит.
Ауырлық дəрежесі бойынша бөледі:
- жеңіл;
- орташа ауырлық (аздаған);
- ауыр аллергиялық ринит.

Кезеңдері бойынша:
- вазотониялық (қантамырлық тонустың бұзылыстарымен байланысты кезеңдік мұрын бітелулерімен мінезделетін жəне деконгестанттарды əр кезде пайдалануды қажет ететін);
- вазодилатация (мұрын шырышты қабығы қантамырларының кеңеюімен қатар жүріп, жиі мұрын бітелуімен мінезделетін жəне деконгестанттарды жиі пайдалануды қажет ететін);
- созылмалы ісіну кезеңі (тұрақты мұрын бітелулермен мінезделетін, мұрын қуысы шырышының көгілдірленуі, деконгестанттарды пайдалану тиімсіз);
- гиперплазия (тұрақты мұрын бітелулермен мінезделетін, мұрын қуысы шырышының өсуі, полиптердің түзілуі; жиірек процессте мұрынның қосалқы қойнаулары қосылады, екіншілік отиттер дамиды, екіншілік инфекциялар қосылады; деконгестанттарды пайдалану тиімсіз).

Этиология бойынша:
- тозаңдық;
- тұрмыстық жəне эпидермалдық;
- инфекциялық;
- инсекті;
- тағамдық;
- дəрілік;
- кəсіби жəне басқа;
- аралас этиологиялы.
ДДҰ Жіктемесі (ARIA, 2007):
Ағымы бойынша:
- интермиттирлеуші (аптасына 4 күннен аз немесе 4 аптадан аз);
- персистирлеуші (аптасына 4 күннен көп немесе 4 аптадан көп).
Ауырлық бойынша:
- жеңіл (төменде көрсетілгендердің барлығы: қалыпты ұйқы, өмірлік қызметтердің, спортпен айналысу жəне еңбек режимінің бұзылыстары жоқ);
- орташа дəрежелі жəне ауыр (төменде келтірілгендердің біреуі немесе көп: ұйқының, өмірлік қызметтердің, спортпен айналысу мен еңбек режимінің бұзылуы, қажытушы симптомдар).

Қауіп-қатерлі факторлар
Негізгі :
- аллергиялық сенсибилизацияның болуы;
- бай отбасылық жəне жеке аллергологиялық анамнез;
- жоғарғы тыныс жолдарының созылмалы инфекциялары;
- кəсіби.
Ықпал ететін факторлар:
- мұрын жарақаттары;
- темекі тарту;
- бөлмедегі ауаның төмен сапасы;
- ауаның ластануы;
- климаттық факторлар;
- экологиялық факторлар;
- "өмір салты" факторлары;
- жедел жəне созылмалы күйзелу;
- дəрі-дəрмектерді, бояуларды, дезинфекция жəне дезинсекция мен т.б. бақылаусыз пайдалану.

Клиникасы
Шағымдар мен анамнез:
1. Мұрынның бітелуі (обструкция) – толық, жартылай немесе мерзімдік, этиология мен режимге байланысты күннің түрлі уақыттарында.
2. Мұрыннан бөлінділер (ринорея) – көбінесе сулық немесе шырыштық мінездегі.
3. Мұрынның қышуы, күйдіру сезімі, мұрындағы қысым.
4. Түшкіру – жеңілдік алып келмейтін, ұстаматəрізді.
5. Қосымша шағымдар болуы мүмкін – бас ауыруы, əлсіздік, тітіркенгіштік, жас ағушылық (түшкіру себебінен), тамақтың ашуы, құрғақ жөтел (жұтқыншақтың артқы қабырғасы бойынша шарыштың ағуынан), ауа жетіспеу сезімі жəне т.б.
6. Анамнездегі аурудың уақытына, мезгілдігіне, тəуліктік кезеңдікке, спецификалық жəне спецификалық емес (ыстық, суық, өткір иістер, қапырық жəне т.б.) ықпал етуші факторлардың байланысына, кəсіби зияндылықтарға, дəрі-дəрмектердің əсеріне (жергілікті жəне жүйелік) назар аудару қажет. Симптомдардың ұзақтығына, жиілігі мен ригидтілігіне байланысты ауру форма, ағым, ауырлық жəне стадия бойынша жіктеледі.

Физикалық тексеру:
Жалпы тексеру кезінде мұрын мен мұрын-еріндік үшбұрыш терісінің қызаруы мен тітіркенгіштігі (ринорея есебінен), көз астындағы қара шеңберлер (веноздық іркілу мен ұйқы сапасының нашарлауы есебінен), «аллергиялық ұшқын» (мұрын ұшын алақанмен сүрту), толық немесе жартылай мұрындық тыныстың болмауы, дауыс тембрінің өзгеруі, «аденоидтық əлпет» (бала жастан жыл бойы риниттің дамуы кезінде – ашық ауыз бен дөңгелектенген əлпеттің ұйқылы түрі) өзіне назар аудартады.
Риноскопия кезінде мұрын қойнауларынан шырышты бөлінділермен, ісінген бозғылт-қызғыш немесе іркілу түсі көрінеді.

Лабораторлық зерттеулер:
1. Қанның жалпы анализі – эозинофилия болуы мүмкін (теріс нəтиже диагностикалық маңызды болып табылмайды).
2. Мұрыннан бөлінділерді Райт немесе Хансел бояуымен цитологиялық зерттеу (жағынды, сарқынды немесе қырынды) – эозинофилия (10% астам).
3. Сарысудағы жалпы IgE анықтау – арту (100 МЕ/л астам).
Инструменталдық зерттеулер:
1. Риноманометрия – мұрын жолдарының жартылай жəне толық өтімділігі, мұрын жолдары қарсылығының бірден жоғарылауы (екі жақты бірдей немесе бір жақтың басымдылығымен).
2. Рентгенография – мұрын мен қосымша қойнаулардың органикалық зақымдану белгілері жоқ, мұрын шырышты қабығының ісінуі.
Диагностикасы

Негізгі жəне қосымша диагностикалық шаралар:
- шағымдарды, жалпы жəне аллергиялық анамнезді жинау;
- физикалалық тексеру;
- алдыңғы риноскопия;
- қанның жалпы анализі;
- қан сарысуындағы жалпы IgE құрамын анықтау;
- мұрыннан алынған жағындының цитологиялық анализі (сарқынды, қырынды);
- риноманометрия;
- пикфлоуметрия;
- спирография (көрсетімдер бойынша);
- мұрын қойнауының рентгенографиясы (көрсетімдер бойынша);
- ЛОР-дəрігер консультациясы (көрсетімдер бойынша).

Емдеу тактикасы
Ем мақсаттары: симптомдарды басу, мұрын жолдарының өтімділігін қалпына келтіру жəне мұрынмен тыныс алу (əсіресе түнде), өмір сапасын жақсарту, жұмысқа қабілеттілікті қалпына келтіру.
Дəрі-дəрмексіз ем:
- сақтанулық режим (мұздауға жол бермеу, жедел респираторлы вирусты инфекция жəне с.с);
- гипоаллергендік диета;
- себептік жəне ықпал ететін факторларды жою (элиминация);
- аллергеннің толық элиминациясы мүмкін болмаған жағдайда;
- тыныс алу жаттығулары.
Дəрі-дəрмектік ем:
Антибактериалды препараттар қарсы көрсетілмеген!
Жергілікті антисептикалық заттар қарсы көрсетілмеген!
Иммуностимуляторлар қарсы көрсетілмеген!

1-ші буындағы антигистаминдік заттар. Алғашқы 3-5 күн ішінде орташа жəне ауыр дəрежедегі жедел ағым кезінде пайдаланылады, мұнан кейін 2-ші буындағы препараттарға ауысады:
- хлоропирамин 25-75 мг/тəулігіне;
- хифенадин 25-75 мг/тəулігіне;
- мебгидролин 50-150 мг/тəулігіне;
- дифенгидрамин 50-150 мг/тəулігіне;
- клемастин 1-3 мг/тəулігіне;
- прометазин 25-75 мг/тəулігіне;
- астемизол 10-20 мг/тəулігіне.
2-ші буындағы антигистаминдік заттар. Аллергиялық риниттің базалық емі. 10 күннен бастап бірнеше айға дейінгі курстар пайдаланылады:
- лоратадин 10 мг/тəулігіне;
- цетиризин 10 мг/тəулігіне;
- фексофенадин 120 мг жəне 180 мг/тəулігіне;
- дезлоратадин 5 мг/тəулігіне;
- эбастин 10 мг/тəулігіне.

ГОСПИТАЛИЗАЦИЯ
Госпитализациялауға көрсетімдер:
Шұғыл госпитализациялау көрсетімі жоқ.
Жоспарлы госпитализациялау: абсолюттік көрсетімдер жоқ.
Салыстырмалы көрсетімдер – аллергиялық риниттің кəсіби генезі кезінде диагнозды анықтау, сонымен қатар қиын жағдайларда, өзіндік ерекшелігі бар иммунотерапияға көрсетімдер/қарсы көрсетімдер туралы сұрақты шешу үшін.