Жүректің қызметтік анатомиясы, дамуы, даму ақаулары

Тақырыбы:
“Жүректің қызметтік анатомиясы, дамуы, даму ақаулары.”

Жүрек туралы жалпы мағлұмат.
Жүрек – қантамыр жүйесiнiң басты ағзасы болып табылады, оның ырғақты жиырылуы қанның қозғалысын қамтамасыз етедi.
Жүрек - төрт камералық бұлшықеттiк ағза, ол қанды артерияларға айдап, веналық қанды қабылдайды. Кеуде торының қуысында, ортаңғы көкiрекаралық ағзаларының құрамында орналасқан.

The Anatomy of the Heart
Figure 12-2
The Location of the Heart in the Thoracic Cavity

Scheme of human heart in anatomical position
Left & Right Atria
Left & Right Ventricles
PA
A
SVC
IVC

Жүрек екi жүрекше мен екi қарыншадан түзiлген. Оң жүрекшеге жоғарғы және төменгi қуыс веналар, сонымен қатар жүректiң меншiктi веналары арқылы веналық (веноздық) қан құйылады.

Одан кейiн, оң жақтағы жүрекше- қарынша тесiгi арқылы (бұл тесiктi үш жармалы қақпақ жабады), қан оң қарыншаға өтедi, одан- өкпе сабауына, бұл жерден өкпе артериялары арқылы өкпеге барады. Өкпеде газ алмасу үрдiсi өтедi. Оттегi сiңiрiлген артериялық қан өкпе веналары арқылы, сол жүрекшеге түседi (кiшi қанайналым шеңберi).

Жиектерiнде екi жармалы, митральды қақпақ орналасқан, сол жақтағы жүрекше-қарынша тесiгi арқылы қан сол қарыншаға, ал одан ең iрi артерия қолқаға өтедi (үлкен қанайналым шеңберi, сол қарыншадан басталады). Қолқадан тарайтын артериялар арқылы қан дененiң барлық ағзаларына жеткiзiледi.

Ағзалардан шыққан веналар бiр-бiрiмен қосыла отырып, соңында адам денесiнiң ең iрi екi венасы- жоғарғы және төменгi қуыс веналар арқылы веналық қанды оң жүрекшеге әкеледi (үлкен қанайналым шеңберi оң жүрекшеде аяқталады).
Өкпе сабауы мен қолқаның басталатын жерлерiнде жартыайлы қақпақтар орналасқан.

Оң жүрекше, atrium dextrum, сол жақтағы жүрекшеден жүрекшеаралық қалқамен, septum interatriale, бөлiнген. Қалқада сопақ шұңқыр, fossa ovalis, анық көрiнiп тұрады. Бұл шұңқыр эмбриондық даму кезiндегi сопақ тесiктiң iзi болып табылады. Оң жүрекшеге тәждiк қойнау, sinus coronaries cordis, ашылады, бұл қойнауға жүректiң меншiктi веналары келiп құйылады.

Оң және сол жақ қарыншаларда қарынша-аралық қалқа, septum interventriculare, бөлiп тұрады. Бұл қалқаның, төменгi (үлкен бөлiгi) бұлшықеттiк, pars muscularis, және жоғарғы жарғақтық бөлiгi, pars membranaceus, ажыратылады.

http://www.youtube.com/watch?v=bUW-2GHfX64&feature=youtu.be
AV valves
PT (Semilunar) valve

Жүрек қабырғасы 3 қабықтан түрады:
1) iшкi – эндокардтан,
2) ортаңғы – миокардтан
3) сыртқы- эпикардтан ( бүл перикардтын висцеральды бөлігі )

A section through the heat’s wall including pericardium, a membranous sac that encloses the heart. Pericardium consists of two parts: (1) a tough outer fibrous layer and (2) a delicate serous part.
1
2
Myocardium
Endocardium
Epicardium

Анатомиялық цифралар арқылы” жүрек жиырылып қан шығарғанда оның молшерi:
Жүрек 1 рет жиырылып шығарған қанның мөлшемі 70 – 80 мл болады;
1 минутта – 4 -7 л шығарады;
1 сағатта – 300 литр;
1 тәулiкте – 7 тонна;
1 жылда – 2,5 млн литр қан шығарады.

Жүректiң жұмысына:
1) қоршаған орта;
2) еңбек және дем алу дағдысының өзгеруi;
3) стресстiк жағдайлар әсер етедi.

Даму ауытқулары мен ақаулары.
Жүректiң орналасуына байланысты ауытқулар:
Мойындық эктопия – жүрек өзiнiң пайда болатын бастапқы аймағында қалады.
Кеуделiк эктопия – жүрек төстiң алдында орналасқан, төс тұтаспаған.
Iштiк эктопия – көкет дамуының бұзылуы нәтижесiнде жүрек iш қуысында орналасады.

Жүрек құрылымының ауытқулары:
1) Сопақ тесiк тұтаспай, ашық күйiнде қалады. Жүрекше жарылған кезде веналық қанның бiр бөлiгi оң жүрекшеден сол жүрекшеге өтедi де, артериялық қан мен веналық қан араласады.

2) Қарыншааралық қолқаның жарғақтық және бұлшықеттiк бөлiктерiнiң бiр-бiрiне қосылмауына байланысты, олардың арасында тесiк болады. Қан сол қарыншадан оң қарыншаға өтедi.
3) Артериялық сабау, қолқа мен өкпе сабауына толық бөлiнбейдi.
4) Тамырлардың транспозициясы – қолқа оң қарыншадан, ал, өкпе сабауы сол қарыншадан шығады.

5) Артериялық түтiктiң (Боталл түтiгiнiң) қуысының жабылмай қалуы, тұтаспауы. Қан қысымы қолқада жоғары болуына байланысты, қан керi жүрiп, өкпе сабауы арқылы оң қарыншаға түседi де оның кеңеюiне әкелiп соғады (9-12% - жалпы жүрек ауытқуларының iшiнде, қыздарда жиiрек кездеседi).
6) Жүрек пен тамырлардың күрделi ауытқулары – Фалло синдромдары деп аталады.

Фалло үштiгi (триадасы):
1. ортақ артериялық сабау,
2. жүрекшеаралық және
3. қарыншааралық қалқаларда тесiк қалады
.

Фалло төрттiгi (тетрадасы):
1) Өкпе сабауы тарылған;
2) Қарыншааралық қалқаның ақауы (тесiгi);
3) Қолқаның оң жақта орналасуы (сол доғаның орнына доға оң жаққа жүредi);
4) Оң қарынша қабырғасының гипертрофиясы (қалыңдауы).

Фалло бестiгi (пентадасы):
1) Өкпе сабауының тарылуы;
2) Қарыншааралық қолқаның ақауы;
3) Қолқаның оң жақта орналасуы;
4) Оң қарынша қабырғасының гипертрофиясы;
5) Жүрекшеаралық қолқаның ақауы;
6) Үшжармалы, екi жармалы және қолқа мен өкпе сабауы қақпақтарының ақаулары.