Substancje chemiczne

Substancje chemiczne
Krystyna Sitko

Wszystko co nas otacza uczeni nazwali materią. Na przykład szpilka i gwóźdź to przedmioty które wykonano z żelaza. Zeszyt i wata to przedmioty wykonane z celulozy.
Elementy materii, które mają ten sam skład i charakterystyczne cechy, nazywamy substancjami
celuloza
żelazo

Piktogramy
Substancja wybuchowa
Substancja łatwopalna
Substancja toksyczna
Substancja żrąca
Substancja szkodliwa
Substancja drażniąca
Substancje chemiczne, które są niebezpieczne dla zdrowia i życia człowieka, muszą być odpowiednio oznaczone za pomocą piktogramów

Substancja a ciało fizyczne
Ciała fizyczne to otaczające nas przedmioty
Igloo
Sopel
Szklanka
Drut miedziany
Wata cukrowa
Przykłady ciał fizycznych:

Substancja - materiał z którego jest zbudowane ciało fizyczne

Właściwość fizyczna
stan skupienia
temperatura topnienia
temperatura wrzenia
barwa
rozpuszczalność w wodzie i innych rozpuszczalnikach
wytrzymałość na uderzenia i zarysowanie
gęstość
przewodnictwo elektryczne i cieplne
zachowanie się w polu magnetycznym
kowalność
połysk
Właściwością fizyczną jest:
Charakterystyczne cechy danej substancji, za pomocą których można ją opisać, nazywamy właściwościami fizycznymi

Podział substancji
Substancje dzielą się na:
proste
-takie których nie można rozłożyć za pomocą prostych metod na substancje
o prostszej budowie
złożone
-takie które można rozłożyć na substancje prostsze

Substancja złożona- tlenek żelaza (III)
Substancja prosta - jod
Substancje proste to pierwiastki chemiczne,
a substancje złożone to związki chemiczne

Pierwiastek chemiczny
Pojęcie pierwiastka chemicznego wprowadził w II połowie XVII wieku angielski uczony Robert Boyle.
Robert Boyle
Znane dziś pierwiastki występujące w przyrodzie zostały odkryte do 1925 roku. W miarę postępu nauki otrzymywano nowe pierwiastki.

Nazwy pierwiastków
Nazwy pierwiastków pochodzą między innymi od:
nazw państw: na przykład polon otrzymał swoją nazwę na cześć Polski, gdzie urodziła się Maria Skłodowska-Curie. To ona otrzymała ten pierwiastek jako pierwsza.
nazw ciał niebieskich: na przykład hel ( z greckiego helios – słońce)
imion bogów i postaci mitologicznych: na przykład niob
nazwisk wybitnych uczonych: na przykład kiur – nazwa nadana na cześć odkryć Marii Skłodowskiej-Courie i jej męża Piotra.
Właściwości pierwiastków: na przykład fosfor zawdzięcza swoją nazwę temu, że jedna z jego odmian świeci w ciemności ( phosphorus oznacza „niosący światło”)

Symbole pierwiastków
Obecnie stosowaną symbolikę wprowadził w 1815 roku Jacob Berzelius.
Jacob Berzelius
Symbol chemiczny pierwiastka jest umownym międzynarodowym zapisem danego pierwiastka. Tworzy się go od pierwszej litery jego nazwy łacińskiej. Jeżeli nazwy kilku pierwiastków zaczynają się na tę samą literę, to do pierwszej wielkiej litery dodaje się drugą lub dalszą małą literę. Na przykład magnez – Mg – Magnesium.

Przykładowe symbole pierwiastków

Przykładowe symbole pierwiastków

Przykładowe symbole pierwiastków

Stan skupienia substancji chemicznej
Substancje chemiczne mogą występować w stanie:
gazowym (np.para wodna) ciekłym (np.kwas siarkowy VI)
stałym (np.tlenek wapnia)

Przemiany chemiczne
substancje mogą zmieniać tylko niektóre swoje właściwości fizyczne i wtedy zachodzi zjawisko fizyczne
mogą powstawać nowe substancje chemiczne i wtedy zachodzi reakcja chemiczna
substancje mogą się ze sobą mieszać w dowolnym stosunku masowym- powstają mieszaniny substancji
z jąder jednych atomów mogą powstawać jądra innych atomów- są to przemiany promieniotwórcze
Substancje ulegają ciągłym przemianom. Podczas tych przemian:

Przemiany substancji
Reakcje chemiczne
(w ich wyniku powstają nowe substancje)
Przemiany fizyczne
(w ich wyniku nie powstają nowe substancje)

Doświadczenie
Obserwacja zmian zachodzących na przedmiotach
Określ jakim zmianom uległy przedmioty przedstawione na zdjęciach.
Co zaobserwowałeś?
Zmieniła się barwa. Powstała substancja jest krucha. Przedmioty zniszczone w wyniku korozji mają inne właściwości fizyczne niż przedmioty niezniszczone.

Substancja chemiczna w określonych warunkach (temperatura, ciśnienie) występuje w danym stanie skupienia. Poniżej podano krótką charakterystykę stanu stałego, ciekłego i gazowego:

W praktyce rzadko spotykamy się z substancjami chemicznymi, częściej są to ich różnorodne mieszaniny. Mieszanina powstaje przez zmieszanie co najmniej dwóch substancji, z których każda zachowuje swoje właściwości. Wyróżniamy dwa rodzaje mieszanin:
a) jednorodne fizycznie (homogeniczne) – składników mieszaniny nie można odróżnić wzrokiem ani nawet pod mikroskopem,
b) niejednorodne fizycznie (heterogeniczne) – składniki mieszaniny można odróżnić wzrokiem lub za pomocą mikroskopu.

Wybrane substancje chemiczne i ich właściwości: Ciało stałe - Złoto
Ogólne informacje:
Symbol - Au,
Liczba atomowa -79
Stopień utleniania - -I, +I, +III, +V
Właściwości metaliczne – metal przejściowy
Właściwości tlenków – amfoteryczne
Masa atomowa -196,966569(5)[a][4]u
Stan skupienia – stały
Gęstość -19300 kg/m³
Temperatura topnienia - 1064,18 °C
Temperatura wrzenia -2856 °C

Ciecz – Alkohol (etanol)
Właściwości fizyczne i chemiczne etanolu;
-ciecz bezbarwna
-lżejsza od wody
-dobrze rozpuszczająca sie w wodzie
-maja charakterystyczny zapach
-piekący smak
-etanol wrze w 78*C
-ulega reakcji spalania
-etanol ma odczyn obojętny
Zastosowanie Etanolu
-produkcja napojów alkoholowych
-wykorzystywany do preparatów chemicznych i farmaceutycznych
-jako paliwo w silnikach spalinowych
-do produkcji leków