Неврогенді сипаттағы жөтелдің диагностикалық белгілері және дәрігердің әрекеті

Жөтел- бронх (ауа тамыры) пен кеңірдекті тазартатын қорғаныш рефлексі. Ол механикалық және химиялық тітіркендіргіштермен жылдам немесе тартушы қабылдағыштар әсерінен және қабыну дәнекерлері әсерінен болады.
Нейрогенді жөтел жүйке жүйесі ауруларының белгілері болып табылады және ол жөтел рефлексіне жауап беретін орталық ми бөлігінің әсер етуінен дамиды. Бұл жағдайда қозу бас ми қабығынан келеді. Нейрогенді жөтелдің соматикалық себептері жоқ, яғни оны шақыратын ауру жоқ.

Жөтел рецепторларының орналасу орындары:
Мұрын қуысы,
Мұрынның қосалқы қойнаулары,
Жұтқыншақ,
Дауыс байламы,
Көмекей,
Сыртқы есту жолы,
Евстахий түтігі,
Көмей және бифуркациясы,
Плевра,
Бронхтардың бөлінетін жері,
Перикард,
Диафрагма,
Өнештің дистальді бөлігі,
Асқазан.

сырттан көмей арқылы тыныс алғанда түсетін заттарга рефлекторлы жауап ретiнде жөтел пайда болады.
iштен, яғни бронхтан көмекейден шығатын қақырықты, сiлекейдi т.б. заттарды сыртқа шығаруға жөтел жәрдемдеседi.
Жөтелудiң негiзгi себептерi:

Неврогенді жөтелдің негізгі себептері:
балаларда: отбасындағы жағымсыз атмосфераның болуы,бала психикасының зақымдалуы;
Тыныс жолдарының қосалқы ауруларының кездеспеуі жиі тән болып келеді;
Өзіне ұнамайтын жұмыспен айналысу, қажеттілігі ;
Ұрыс, экзамендер, стресс, жалғыздық;

Нейрогенді жөтелдің ерекшеліктері:
•Қатты, жиі, құрғақ жөтел ұстамалары. Қатты ит үру немесе қаз даусымен салыстырылады.
• Стресстік жағдайларда ұстаманың күшеюі.
• Тыныштық жағдайда, ұйқы кезінде ұстаманың болмауы.

Ересектер мен балаларда нейрогенді жөтелдің симптомдары бірдей:
Жөтел толқу немесе қорқуда, кейде үнемі жөтел;
Тамақта және кеудеден төмен қышу немесе жыбырлау;
Үнемі бөліндісіз құрғақ жөтел;
Босаңсу кезде немесе релаксация кезінде жөтел жоғалады;
Жөтелмеу үшін терең тыныс жасай алмау;
Жөтел жиі ентігу, сырылмен жүреді.

Жалпы қан анализі;
Микроскопия және қақырықты ортаға себу;
СОЭ-ны зерттеу;
Ішкі тыныс функциясын зерттеу;
Кеуде клеткасының рентгенографиясы;
Рентгендік томография.
Диагностикасы
Инструментальды зерттеу:
Бронхография;
Кеуде клеткасының КТ –сы;
Өкпенің вентиляциялық – перфузионды сцинтиграфиясы ТЭЛА-ға күдіктенгенде;
Терілік – аллергиялық сынамалар;
Өкпе биопсиясы;
Бронхоскопия

Асқынулары
Спонтанды пневмоторакс, қан түкіру;
Кеуде клеткаларының және құрсақ қуысының миалгиялары,қабырғалардың сынуы,құсу, зәр устамаушылық;
Созылмалы жөтел кеудеішілік қысымды көтереді, ол диафрагмальды және шаптық грыжалардың улғаюына алып келеді;
Кеудеішілік қысым жоғарылауынан, жүрекке қан лактырыс қиындайды, артериальдық қысым төмендеп,венозды қысым жоғарылауы болады;
Жүрек ритмінің бұзылысы дамуы мүмкін, жөтел әсерінен гемодинамика бұзылуынан бас ауруына себеп болады;

Ересектерді емдеу жоспары :
Нейрогенді жөтелді – психотерапевт емдейді. Себебін, қандай жағдайда болатынын, мазасыздық туындататын себептерді анықтап устаманы алдын алады. Жөтел сыртқы қоздырғыш ортаға қорғаныстық ретінде туындайды. Есі анық емес және өзіндік шақырумен көрінуі – өзіне назар аударту мақсатында, жасалады.
Валериан тұнбасы;
Босаңсытатын қайнатылған түймедақ немесе лаванда ванналары;
Қалақай,пион тамырларының спиртті тұнбалары;
Массаж;
Психотерапия;
Наркотикалық орталыққа әсер ететін жөтелге қарсы препараттар(кодеин,нео-кодион);
Орталыққа әсер ететін наркотикалық емес жөтелге қарсы препараттар(этилморфин и декстрометорфан (Алекс, Робитуссин), глауцин (Тусидил), бутамират (Синекод), окселадин (Пакселадин).

Балаларды емдеу жоспары:
Қолайлы эмоциональді жағдай жасау;
Балаға жөтелгені үшін ұрсуға болмайды, ол жағдайын ауырлатуы мүмкін;
Аздаған физикалық жүктеме, спорттық үйірмеге жіберу;
Күн тәртібін реттеу, уақытылы ұйықтау, ұзақ комьпютер, теледидар алдында отырмауды қадағалау
Құрамында кофейн бар тағамдарды шектеу, мысалы:шоколад, шәй, кофе;
Құрамында магний көп тағамдарды беру-көк көкөністер, жаңғақ;
Тыныштандыратын және антидеприсанттар қажет жағдайда.