Տերպենոիդներ (Իզոպրենոիդներ) պարունակող դեղաբույսեր եվ հումք

HAMAMELIS vernalis

Իզոպրեն
C5H8
2 – մեթիլբութադիեն-1,3
CH2=C CH=CH2
CH3

î»ñå»ÝáǹݻñÇ µÇáëÇÝû½Á
²Í˳çñ»ñ
CH3COOH
CH3COSKoA
Ø»í³ÉáݳÃÃáõ
ƽáå»ÝïÇÉåÇñáýáëý³ï
¸ÇÙ»ÃÇɳÉÉÇÉåÇñáýáëý³ï
¶»ñ³ÝÇÉåÇñáýáëý³ï
ØáÝáï»ñå»ÝÝ»ñ
äáÉÇï»ñå»ÝÝ»ñ
åáÉÇÙ»ñացում
ý³ñÝ»½ÇÉåÇñáýáëý³ï
ƽáå»ÝïÇÉåÇñáýáëý³ï

ü³ñÝ»½ÇÉåÇñáýáëý³ï
êÏí³É»Ý
ê»ëÏíÇï»ñå»ÝÝ»ñ
êï»ñáǹݻñ
ïñÇï»ñå»ÝÝ»ñ
ƽáå»ÝïÇÉåÇñáýáëý³ï
¶»ñ³ÝÇÉ·»ñ³ÝÇÉåÇñáýáëý³ï
î»ïñ³ï»ñå»ÝÝ»ñ /ϳñáïÇÝáǹݻñ/
¸Çï»ñå»ÝÝ»ñ

Տերպենների դասակարգումը
կիսատերպեններ C5H8 n=1
մոնոտերպեններ C10H16 n=2
սեսկվիտերպեններ C15H24 n=3
դիտերպեններ C20H32 n=4
տրիտերպեններ C30H48 n=6
տետրատերպեններ C40H64 n=8
պոլիտերպեններ (C5H8 )n

Կիսատերպեններ
CH3
H2C=CH-CH
COOH
H3C
CH-CH2-COOH
H3C
տիգլինաթթու
իզովալերիանաթթու

Ալիֆատիկ մոնոտերպեններ
գերանիոլ
CH2OH
ցիտրոնելլոլ

Ալիֆատիկ մոնոտերպեններ
ցիտրալ

Մոնոցիկլիկ մոնոտերպեններ
OH
O
O
մենթոլ
ցինեոլ /1-8/
ցինեոլ /1-4/

Մոնոցիկլիկ մոնոտերպեններ
կարվոն
լիմոնեն

ԲԻՑԻԿԼԻԿ ՏԵՐՊԵՆՆԵՐ
կամֆորա (քափուր)
OH
բորնեոլ
α-պինեն
β-պինեն

Քափուրի հումքային աղբյուրները
քափրենի (կամֆորային դափնի)
Cinnamomum camphora L. (Lauraceae),
եղեվին սիբիրյան
Abies sibirica (Ledeb) (Pinaceae),
սոճի սովորական
Pinus silvestris L. (Pinaceae)

Քափրենի (Կամֆորային դափնի)
Cinnamomum camphora L. (Lauraceae)

Քափուրի դեղաբանական ազդեցությունը
դրդում է կնհ-ը
ուժեղացնում է շնչառությունը և արյան շրջանառությունը
բարելավում է սրտամկանի նյութափոխանակությունը
դրսևորում է կարդիոտոնիկ ազդեցություն

Կիրառվում է
սուր սրտային անբավարարությամբ ուղեկցվող վարակային հիվանդությունների ժամանակ
շնչառական թուլությունների դեպքում
հոգեմետ, ցավազրկող, քնաբեր դեղերով և շմոլ գազով թունավորումների դեպքում

Եղեվին սիբիրյան
Abies sibirica (Ledeb) (Pinaceae)

Սոճի սովորական
Pinus silvestris L. (Pinaceae)

Բիցիկլիկ մոնոտերպեններ
կամֆեն
տույոն
ՕH
տույոլ

Արոմատիկ մոնոտերպեններ
էվգենոլ
թիմոլ
անետոլ
OCH3

Eugenia caryophyllata
s. Caryophyllus aromaticus

Ալիֆատիկ սեսկվիտերպեններ
farnezol

Մոնոցիկլիկ սեսկվիտերպեններ
բիսաբոլանի տիպ
գերմակրանի տիպ

Բիսաբոլանի տիպ

Գերմակրանի տիպ

Բիցիկլիկ սեսկվիտերպեններ
գվայազուլեն
ակորոն
Օ
Օ
Գվայանի խումբ
Ակորանի խումբ

Բիցիկլիկ սեսկվիտերպեններ
Օ
Օ
Օ
սանտոնին
Սելինանի խումբ

Ýôèðíûå ìàñëà
Olea aetherea
Եթերային յուղեր
Olea aetherea

XVI-XVII веки –было известно уже 20 эфирных масел
В настоящее время- более 1500 эфирных масел
XVI-XVII դարեր–հայտնի էին մոտ 20 եթերային յուղեր
Ներկայումս նրանց քանակը գերազանցում է 1500

օժտված են յուրահատուկ համով, հոտով
օպտիկապես ակտիվ են
քիչ կամ գործնականում անլուծելի են ջրում
լավ լուծվում են ճարպային, հանքային յուղերում, խեժերում, սպիրտում, եթերում այլ օրգանական լուծիչներում

Եթերային յուղերի դասակարգումը
Ացիկլիկ մոնոտերպեններ պարունակող ( համեմ, լիմոնի կեղեվ, վարդի թերթեր)
Մոնոցիկլիկ մոնոտերպեններ պարունակող (անանուխ, եղեսպակ, նիվենի, քիմիոն)
Բիցիկլիկ մոնտերպեններ պարունակող (կատվախոտ, գիհի, տարկավան)
Ացիկլիկ սեսկվիտերպեններ պարունակող (լորենի)
Ցիկլիկ սեսկվիտերպեններ պարունակող(երիցուկ, օշինդր, հազարատերեվուկ, կղմուխ)
Արոմատիկ շարքի միացություններ պարունակող (անիս, հոռոմսամիթ, ուրց, խնկածաղիկ, մեխակենի)

Տարածվածությունը բուսական աշխարհում
Asteraceae, Rutaceae, Lauracae, Apiaceae, Lamiaceae.
Եթերային յուղերը կուտակվում են հատուկ գոյացություններում
Էկզոգեն
Գեղձային բծեր
Գեղձային մազիկներ
Հատուկ գեղձիկներ
Էնդոգեն
Զետեղարաններ
Խողովակներ
Սեկրետոր բջիջներ

անանուխի, նիվենու տերեվների մանրապատրաստուկները

Եթերային յուղերի նշանակությունը բույսերի համար և կուտակման օրինաչափությունները
Ակտիվ մասնակցում են կենսական կարեվոր գործընթացներին
Մասնակցում են ֆոտոքիմիական ռեակցիաներին` որպես ճառագայթային էներգիայի սենսիբիլիզատորներ
Կարգավորում են բույսերի աճը, մասնակցում են նրանց մակերեսային շնչառությանը
Պահպանում են բույսերին բնակլիմայական պայմանների անբարենպաստ ազդեցությունից
Գրավում են միջատներին՝ նպաստելով փոշոտմանը

Եթերային յուղերի չորացումը եվ պահպանումը

Եթերային յուղերի ստացման մեթոդները
Ջրային գոլորշիներով թորում
Անֆլերաժ
Էքստրակցիա
Մացերացիա
Մեխանիկական եղանակներ

Անֆլերաժ

Մեխանիկական մեթոդ

Եթերայուղային հումքը
Եթերային յուղերը, նրանց պատրաստուկները
Եթերային յուղերից անջատված ինդիվիդուալ ազդող նյութերը Գալենային պատրաստուկները
Բժշկական նպատակներով օգտագործվում են

Zingiber officinale
կոճապղպեղ
Zingiberaceae
Կոճապղպեղազգիներ

Zingiber officinale
կոճապղպեղ
զինգերոլ
զինգերոն