Оксидтер мен негіздердің реакциялары

Оксидтер — химиялық элементтердің оттекпен түзетін қосылыстары.
Оксидтер үшке бөлінеді:
қышқылдық - Р2О5→Н3РО4; SО3→H2SО4;
негіздік - Na2О→NaОH; СаО→Са(ОН)2.
екідайлы (амфотерлі) - кышқылдар да, негіздер де сәйкес келеді, мысалы, H2ZnО2← ZnO→Zn(OH)2
Бейметалдардың оксидтері - қышқылдық оксидтер, ал белсенді металдардың оксидтері - негіздік болып келеді.

Оксидтердің алынуы
Оксидтердің алынуының екі үлкен тәсілі бар.
Жай және күрделі заттарды жағу аркылы
бейметалдарды:
C+O2=CO2
S+O2=SO2
металдарды:
2Cu+O2=CuO
2Mg+O2=MgO
күрделі заттарды:
CH4+2O2=CO2+2H2O
2H2S+3O2=2H2O+2SO2
Ерімейтін негіздер, тұздар, қышқылдарды айыру аркылы
2Fe(OH)3→Fe2O3+3H2O
CaCO3→CaO+CO2
H2SiO3→H2O+SiO2
Оксидтерді әрі карай тотыктыру аркылы
2SO2+O2=2SO3
4FeO+O2=2Fe2O3

Оксидтердің физикалық қасиеттері
Оксидтер үш агрегаттық күйде болады.
CuO, CaO, Fe2O3, P2O5 - қатты заттар;
CO2, SO2, NO2 - газдар;
H2O, N2O3(t<0) - сұйық.
Оксидтердің түстері де әр түрлі: Ғе2О3 - қызыл-қоңыр, CuO - кара, Сr2O3 - жасыл, ZnO, MgO - ақ, МnO2 - кою қоңыр, SnO - кою көк түсті, т.б.
Иістері де әр алуан түрлі болып келеді. SО2, SО3, NО2, Р2О5 - тұншықтырғыш иісті. CO, NO, СО2 - иіссіз.

Оксидтердің химиялық қасиеттері
Қышқылдық оксидтердің қасиеттері
Кейбір қышқылдық оксидтер сумен әрекеттесіп қышқылдар түзеді:
Р2O5+ЗН2O=2Н3РO4;
SO2+H2O=H2SO3;
қышқылдық оксид + су = қышқыл
Қышкылдық оксидтер негіздік оксидтермен әрекеттесіп тұз түзеді
CO2+CaO=CaCO3
P2O5=2Na3PO4
қышқылдық оксид + негіздік оксид = тұз
Қышқылдық оксидтер сілтілермен әрекеттесіп тұз және су береді
SO3+2NaOH=Na2+H2O
Cr3+Ca(OH)2=CaCrO4+H2O
қышқылдық оксид + сілті = тұз + су

Негіздік оксидтердің қасиеттері
Белсенді металдардың оксидтері сумен әрекеттесіп сілті түзеді
Na2O+H2O=2NaOH
CaO+H2O=Ca(OH)2
белсенді металл оксиді + су = сілті
Негіздік оксидтер қышқылдармен әрекеттесіп тұз және су түзеді
CaO+2HCl=CaCl2+H2O
CuO+H2SO4+H2O
негіздік оксид + қышқыл = тұз + су

Екідайлы оксидтердің қасиеттері
Олар негізінен қатты күйде кездеседі.
Қышқылдармен әрекеттескенде негіздік оксидтің қасиетін көрсетеді:
ZnO+2HCl=ZnCl2+Н2O
Сілтілермен әрекеттескенде қышқылдық оксидтің қасиетін көрсетеді.
ZnО+2NaОH=Na2ZnО2+H2О
cy + тұз = сілті + екідайлы оксид

Оксидтердің қолдануы
CO2 - тамақ өнеркәсібінде (копсытқыш ретінде); өрт сөндіруде; газдалған сусындар өндірісінде
CaO - сөндірілмеген әк, құрылыста
ZnO - мырыш бояуларын алуда
Н2О - негізгі әмбебап еріткіш
Сr2O3 - жасыл бояу алуда
SiO2 - шыны өндірісінде

Негіздер– ерітінділерінде бір немесе бірнеше гидроксид иондарын түзіп, диссоциацияланатын күрделі заттар.
Негіздердің алынуы
1. Белсенді металдардың сумен әрекеттесуі нәтижесінде:
2Li+2HOH=2LiOH+H2↑
Sr+2HOH=Sr(OH)2+H2↑
2. Белсенді металдардың оксидтерінің сумен әрекеттесуі нәтижесінде:
К2O+Н2O=2КOН
3. Ерімейтін және екідайлы негіздерді олардың ерімтал тұздарына сілті ерітіндісімен әсер ету арқылы алуға болады:
ZnSO4+2NaOH=Zn(OH)2↓+Na2SO4
Pb(NO3)2+2KOH=Pb(OH)2↓+2KNO3

Негіздердің химиялық қасиеттері
Барлық негіздерге ортақ қасиет олардың қышқылдармен әрекеттесіп, тұз және су түзуі.
Негіздердің қышқылдармен әрекеттесуі
2КОН + H2SO4 = K2SO4 + Н2О
Суда ерімейтін негіздер де қышкылдармен әрекеттеседі.
Ғе(ОН)3+ЗНСl=ҒеСl3+ЗН2O
негіз + қышқыл = тұз + су
Сілтілердің қышқылдық оксидтермен әрекеттесуі
Ca(OH)2+CO2=CaCO3↓+H2O
сілті + қышқылдық оксид = тұз + су
Суда ерімтал негіздердің (сілтілер) ерекше қасиеттері - ерімтал тұздармен әрекеттесе алуы.
Ba(ОH)2+Na2SО4=BaSО 4↓+2NaOH
ерімтал жаңа сілті + тұз = тұз + негіз