:Балалардағы бауыр, өт қабы және ұйқы безінің сәулелік диагностикасы

Кіріспе
Негізгі бөлім
Бауырды зерттеу әдістері, зерттеу кезіндігі көрінісі
Өт шығаратын жолдардың зерттеу әдістері.
Ұйқы безінің сәулелік көрінісі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
ЖОСПАРЫ:

Рентгенологиялық зерттеу әдісі бауыр мен өт жолдарының көптеген ауруларында диагностикалық шаралардың жалпы кешенінде маңызды орын алады. Рентгеноскопия және рентгенография бауырдың мөлшері мен пішінінің жағдайын, ондағы бөгде заттардың немесе конкременттердің болуын бағалауға мүмкіндік береді. Холецистография-ағзаға бауыр қанынан алынатын, өтпен бөлінетін және өт қабында шоғырланған контрастты затты енгізгеннен кейін өт қабының рентгенографиясы.
Холеграфия-ағзаға бауыр қанынан алынатын және өтпен шығарылатын контрастты заттарды енгізгеннен кейін өт жолдарының дәйекті рентгенографиясы. Оның мынадай тәсілдері холеграфии: вена, вена жедел, іріңді. Тері ішілік холангиография механикалық және бауыр сарғаюының дифференциалды диагнозында, өт жолдарының локализациясын, табиғаты мен сипатын анықтауда көрсетілген. Іш қабырғасының анестезиясынан кейін бауыр пункциясы жасалады және рентген-теледидар қондырғысының едені өт жолдарына контрасты заттар енгізіледі. Тері арқылы тері арқылы холецистохолангиография тері арқылы перкуторлы холангиография сияқты жағдайларда қолданылады.
Кіріспе

НЕГІЗІГІ БӨЛІМ
Ультрадыбыстық зерттеу.
Бауырды ультрадыбыспен зерттеу үшін дайындык керек емес, дегенмен құрсақ қуысында бауырдан басқа да мүшелерді косымша қарауға тура келетін болғандықтан науқас ашкарында, 8-12 сағат тамақ ішшегеннен кейін және зерттелудін алдындағы күні ток ішекте көп газ шығаратын тамақтарды ішпеген жағдайда (қара нан, сүт, піспеген жемістер және т.б,) қараған жөн.
Наукас полипозиционды қаралады (шалқасынан жатқанда, оң және сол бүйірінде жатқанда, отырғанда, тұрғанда). Мүшенің оң бөлімінің мөлшері қиғаш сканирленгенде (оң жақ қабырға асты), сол бөлімінің мөлшері үзына бойы сканирленгенде (дененің орта сызығымен) өлшенеді. Абдоминалдық кеңжолақты мультижиілікті конвексті датчик қолданылады (2,5-5,0 Міц), сонымен қатар жоғары жиілікті датчик (5-13 Міц) колданылады (мүше қабығының астындағы бауырдың жагдайын сипаттау үшін). Сканирлеу - үзына бойы, көлденең және қиғаш бағытта өткізіледі. Бауыр қантамырларын зерттеу үшін түрлі-түсті (ТДК) және энергетикалық (ЭК) доплерлік картирлеу әдістері қолданылады. Бауыр күре тамырындағы қан ағымын науқас сол жақ бүйірінде жатқанда оның оң жақ қабырға астында зерттейді. Қақпа көктамырындағы қан ағысының жылдамдығын науқас сол жақ бүйірінде жатқанда қабырғалар арасынан өлшеу оңтайлы.

КТ бауырдың мөлшерін және өзгерістердің орнын зерттеуге мүмкіншілік береді. КТ- ангиография, КТ- портография арқылы және қантамырларын көруге болады және үш өлшемді реконструкция арқылы бауыр қақпасын зерттеуге болады. КТ қабаттарының қалыңдығы -10мм. Науқас шалқасынан жатады. КТ контрасты зат енгізгеннен кейін жасалынуы үшін 20-40 мл контрасты зат көктамырына енгізіледі, бұл тәсіл - "күшейту", мүшенің қан жеткізу сапасын анықтауға мүмкіншілік туғызады. КТ болюс тәсілі- көктамырға 100-150мл контрасты затты (3-3.5 мл/с) енгізгеннен кейін жасалған скандарда күретамыр, порталды тамыр және көктамыр фазаларын көріп, бауырдын кантамырларының жағдайын нақты зерттеуге болады, әдейі программаны қолданып бауыр паренхимасының перфузиясын анықтауға мүмкіншілік туады.
РЕНТГЕНДІК КОМПЬЮТЕРЛІК ТОМОГРАФИЯ.

Әдіс «кесіктерді» бірнеше бағыгта жасауға (алуға) мүмкіндік береді, үш мөлшерлі суреттерде бауыр қақпасындағы өзгерістерді жақсы анықтауға болады. Науқас шалқасынан жатып зерттеледі, әдістің кемшілігі - қозғалыстан болатын артефактар, кардиостимуляторы бар науқасты зерттеу жүргізуге болмайды.
МАГНИТТІ РЕЗОНАНСТЫ ТОМОГРАФИЯ

Парамагнитті контрасты заттар: жасушадан тыс, тамыр ішілік, мүшеспецификалы, энтералды және ингаляционды болып бөлінеді. Бауырда жиі жасушадан тыс парамагниттер қолданылады (магневист, гадовист, омнискан жане т.б.). Бұл парамагниттер Т1 және 12-өлшемді бейнелерді алу уақытын қысқартады, соған байланысты Т1- өлшемді бейнеде сигналдың қаркыны жоғарылайды. Парамагнитті контрасты зат қолданылған жағдайда қантамыр-ларының бейнесін артериалды, порталды және венозды фазаларында анықтауға болады, соған қоса контрасты заттың сау және зақымдалған тіндерде жиналуының айырмашылығы аурудың түрін анықтауға көмегін береді. Тамыр ішіне енгізелетін парамагниттер қантамырларында үзақтау уақыт қалатын болғандықтан (тіндерде оте аз мөлшерде) қантамырларын селективті зерттеуге болады. Мүпеспецификалы парамагниттер, мысалы мангафодипир (Мп-ДРДР) гепатоциттерде жиналады, парамагнитті липосомалар (AMI-25) ретикуло-эндотелиалды жүйеде, ал металлопорфириндер ісіктерде жиналады. МР- ангиография жасау үшін клеткадан тыс парамагнитті контрасты заттар колданылады-гадолинидің хелатты жинактары (магневист, омнискан), Бүл контрасты заттар TI- өлшемді бейнелерді алу уақытын қысқартады, соның арқасында TI- ВИ-де сигнал қарқынды болады. Арнайы программаны қолданғанда МР- спектроскопия (бауыр тіндерінің химиялық құрамы) жасауға мүмкіншілік туады.
МРТ АРНАЙЫ ӘДІСТЕРІ.

Гепатосцинтиграфия.
Бауырдың ретикуло-эндотелиалді 99 Тс - мен таңбаланған жүйесін тексеру үшін бөлшектері коллоидты ерітінділер қолданылады. Препаратты енгізгеннен кейін бауырдың сериалы суреттерін аламыз, оларда мүшенің анатомды- морфологиялық құрамын, топографиясын және жұлдыз тәрізді ретикулоэндотелиоциттердің белсенділігін бағалаймыз.
Бауырдың сцинтиграфиялық ангиографиясы.
Бүл әдісті науқаста кавернозды гемангиома бар деп күдіктенген кезде қолдану керек. Ол үшін аутоэритроцитті Тс - мен таңбаланған радиофармпрепарат пайдаланылады.
РАДИОНУКЛИДТІК ӘДІСТЕР.

Ультрадыбыстык көрініс.
Бауырдын құрамы біртекті ұсақ дәнді, шекарасы анық, тегіс, мүшеннің ішінде бауыр көктамыры мен қақпа көктамырының тармақтары көрінеді. Қақпа көктамырынын диаметрі 0,9-1,4 см, бауыр күре тамырының диаметрі 0,45-0,51см, жалпы (негізгі) өт жолының диаметрі -0,7 см. Бауырдың эхогендігі бүйрек эхогендігіне жақын, сәл жоғары болады, талақтың эхогендігінен төмен. Бауыр қақпасының тұсында эхогенділік жоғарылайды. Бауыр ішінде көрінетін өт шығатын жолдардың диаметрі 1-2 мм, құрамы анэхогенді түтіктер, гиперэхогенді қабырғалары бар.
МҮШЕНІҢ СӘУЛЕЛІК АНАТОМИЯСЫ.

Доплерлік картирлеу әдісіне өт жолдары түрлі - түсті сигнал бермейді. Бауыр қақпасындағы қан тамырларынан қақпа көктамырларының айырмашылығы оның қабырғасы гетероэхогенді, кан ағысының шапшандығы -15 см / сек, тамак ішкеннен кейін- 40-50 см / сек жетеді. Қалыпты жағдайда қан ағу бағыты- гепатопеталды (триплекс сканрлаган режимде). Қақпа көктамырындағы кан ағымы монофазды немесе спектрі толқындалған тыныс алумен синхрондалған. Бауыр жалпы (негізгі) бауыр күре тамыры арқылы қоректенеді. Тамырдың ұзындығы 3-4 см, диаметрі 5-6 мм, кан ағысының шапшаңдығы 70-80 см сек, резистенттік индексі 0,72-0,74. Бауырішілік көктамырлар он. ортанғы, сол жақта орналасқан, радиалды тараған, қабырғалары дұрыс байқалмайды. Төменгі қуыс көктамырына қосылатын жерден бауыр ішіне қарай есептегенде (2 см тереңде) диаметрі 10-12 мм. Доплерлік картирлегенде көктамырлар көк түсті спектр береді.

Қалыпты жағдайда бауырдың КТ бейнелерінде анық, тегіс шекарасы бар, кұрамы біртекті, тығыздығы +60…170 HU; көктамырлары жақсы көрінеді, тығыздығы +30… 50 HU. Жоғарыдан төмен қарай істелінген томографиялық кесінділерде бірінші бауырдың диафрагма астында орналасқан оң бөлігі көрінеді. (Th Th деңгейінде), аздап төменірек (Th Th x) сол бөлігі көріне бастайды. Оң мен сол бөліктерінің шекарасын балжан қана айыруға болады (бауыр қақпасынан өт қабының бауырдағы ойысқан орнына қарай сызған жер). Қақпа көктамыры жақсы көрінеді. Қалыпты жағдайда бауыр іші өту жолдары көрінбейді.
КТ ЖӘНЕ МРТ-ДЕГІ КӨРІНІС.

МРТ - ДЕГІ КӨРІНІС. РАДИОНУКЛИДТІК КӨРІНІС.

ӨТ ШЫҒАРАТЫН ЖОЛДАР.
Зерттеу әдістері.
Ультрадыбыспен зерттеу, Өт қабын зерттеуге 3,5-5мГп датчик қолданылады. Зерттеуді ашқарында немесе тамақ ішкеннен 6 сағат өткесін жүргізуге болады. Науқас шалкасынан жатады, зерттеу дененің ұзына бойына және көлденең өткізіледі. Кейбір науқасты сол жақ бүйіріне бұрып қарау керек болады. Қиғаш бағытта зерттеу қабырға асты бойымен латчикті (0 ден 90") көлбетеді. Үзына бойына датчик оң жақ қабырға астында қойылады.

ПЕРОРАЛДЫ ХОЛЕЦИСТОГРАФИЯ
Бұл әдіс көп жылдар бойы ең негізгі зерттеу әдісі болды(1925 жылдан), кәзіргі заманда әдісті УДЗ түгелдей қолданудан қалдырды деуге болады.
Холангиография
Көктамыр аркылы енгізілген контрасты зат 30 минугтан кейін өшен араласып өт жолдарына шығады. Тамырға енгізілген контрасты зат аллергиялық реакция беруі мүмкін, тіпті науқасты өлтіріп алуы да кездеседі. Сондықтан бұл зерттеу әдісін тек басқа қолданылған зерттеулер нәтижесіз болғанда (УДЗ, КТ, холангиография, тері бауыр үсті арқылы холангиография) жүргізуге болады.

Интраоперационды холангиография.
Құрсақ қуысы ашылып, өт жолдарына хирургиялық манипуляция жасалғанда контрасты затты ине аркылы немесе зондпен керекті өг жолына енгізу әдісі. Әдіс өт жолдарындағы тас немесе жыланкөзді көруге көмектеседі.

Радионуклидті зерттеу.
РФП-IDA көктамырға енгізіледі. Зерттеу бауырдың қызметі мен өттің шығуын байкатады. Қалыпты жағдайда РФІІ байланған өт бір сағатта аш ішекке өтеді, ал кедергі болса (тас, тырысу) 24 сағатқа дейін созылуы мүмкін. Қалыпты жағдайда гепатобилисцинти- граммаларда РФІІ енгізгеннен 5 минут өткеннен кейін бауырдың бейнесі көріне бастайды, 10-15 минугта толық паренхиматозды фазасы көрінеді. Зерттеуді бастағаннан 7 минут өткеннен кейін от жолдары байкалады, 20-25 минуттан кейін өт жолларында максималды жиналады. Бір сағат өткен соң наукаска майлы тамақ ішкізеді. Одан 5-7 минут өткенде өт қабы жиырылып көлемін кішірейтеді, өт холедох және ұлтабарға күйылалы.
Магнитті резонансты томография
Әдіс өт жолдарын көруге мүмкіндік береді (МР- холангиопанкреатикография), әсіресе өт қабы қатерлі ісігінің таралу сатысын айыруға көмектеседі. өт жолдарынын кедергіге дейінгі және кедергіден кейінгі жерлерінің жағдайын көруге мүмкіншілік береді.

ҰЙҚЫ БЕЗІНІҢ СӘУЛЕЛІК АНАТОМИЯСЫ
Үйқы безі кіндіктің тұсынан 5-10 см жоғары орналасқан, көлбеп жатыр, 1/3 омыртка ортасынан он жакта, 2/3 сол жақта. Шектесушілер - төменгі куыс вена, колка, жоғарғы шажырқай күре тамырлары біздің төменгі жағында, құрсақ бағаны безден жоғары, талақ тамырлары бездің құйрығының артқы жағынан өтеді және гастродуоденалды күре тамыр . Жастарда бездің басы 3 см аспайды. 50 жастан кейін атрофия басталады, без көлемін кішірейтеді- басы 1,5-2,0 см, мойыншасы - 2,0см, денесі-2.4 см, құйрығы- 2,8 см. Эхоқұрамы біртекті, ұсақ дәнді. Эхогендігі бауыр тініндей, немесе сәл жоғары. Адамның жасы өскен сайын эхогендігі жоғарылай бастайды, соңында май басқан жердің эхогендігімен теңдеседі. Шекарасы анық, тегіс, құрамы біртекті, эхо-сигнал біркелкі тараған. Вирсунг өзегінің диаметрі 1,6мм- құйрығында, 2 мм-денесінде, 3 мм-басында. Өзектің тармақтары УДЗ-де көрінбейді.

Медициналық тәжірибеге ультрадыбысты кеңінен енгізгеннен кейін әдіс бауыр мен өт жолдарының ауруларын диагностикалауда жетекші болды. Ультрадыбыстық әдіс ұзақ уақыт бойы өт қабын зерттеудің бастапқы әдісі болып табылатын ауызша холецистографияны басады. Ультрадыбыстық зерттеу өт қабының ауруларын диагностикалауда шамамен 90-95% дәлдік берді. Бұл әдісті қолданған кезде экстраваганальды өт жолдары да айқын көрінеді, егер олар кеңейтілмесе, ішілік жолдарды анықтау қиынырақ. Рентгендік компьютерлік томография бауыр мен өт шығару жүйесінің ісік процестеріне күдік туындаған кезде, сарғаюы бар науқастарды тексерген кезде қосымша ақпарат береді. Магнитті-резонанстық бейнелеу бауыр мен өт жолдарын зерттеу кезінде әлі де бағалауды қажет етеді.

Балалардағы бауыр тамырларын доплерлік зерттеу ересек пациенттерге қарағанда техникалық жағынан оңай, сонымен қатар баланың денесінің кішкентай болуына байланысты. Әдетте бауырдың негізгі тамырларындағы қан ағымы айқын байқалады. Қан ағымының бағытына сәйкес портал венасының сол тармағы қызыл түске боялады (датчикке).

а, б, в, г - порталдық вена (оқпан тыс оқпан). Сол жақ тармақ көрсеткі арқылы көрсетілген, ондағы қан ағымы сенсорға бағытталған, ағын қызыл түске боялған, спектр монофазиялық, изоляциядан жоғары орналасқан (в). Оң жақ бұтақта (Қос жебе) қан ағымы сенсордан бағытталған, ағын көк түске боялған, изолиниядан төмен орналасқан (г);

ҰЙҚЫ БЕЗІ.

Ультрадыбыстық зерттеу ұйқы безінің ауруларын диагностикалауда негізгі болып табылады. Ультрадыбыстың көмегімен ұйқы безін 80-85% жағдайда визуализациялауға болады. Көптеген науқастарда панкреатиялық жолды көруге болады. Ультрадыбыстық зерттеу қабыну процестерін, кисталарды, ісік зақымдарын диагностикалауға мүмкіндік береді. Рентгендік компьютерлік томография ультрадыбыстық зерттеу кезінде алуға болмайтын маңызды ақпаратты береді. Компьютерлік томограммалардағы ұйқы безінен басқа, көрші органдар ультрадыбыстық зерттеуге қарағанда жақсы көрінеді. Ұйқы безінің ауруларын диагностикалауда кеңінен қолданылатын магнитті-резонанстық бейнелеу табылған жоқ және болашақта оның мүмкіндіктерін бағалау қажет.

Медициналық тәжірибеге ультрадыбысты кеңінен енгізгеннен кейін әдіс бауыр мен өт жолдарының ауруларын диагностикалауда жетекші болды. Ультрадыбыстық әдіс ұзақ уақыт бойы өт қабын зерттеудің бастапқы әдісі болып табылатын ауызша холецистографияны басады. Ультрадыбыстық зерттеу өт қабының ауруларын диагностикалауда шамамен 90-95% дәлдік берді. Бұл әдісті қолданған кезде экстраваганальды өт жолдары да айқын көрінеді, егер олар кеңейтілмесе, ішілік жолдарды анықтау қиынырақ. Рентгендік компьютерлік томография бауыр мен өт шығару жүйесінің ісік процестеріне күдік туындаған кезде, сарғаюы бар науқастарды тексерген кезде қосымша ақпарат береді. Магнитті-резонанстық бейнелеу бауыр мен өт жолдарын зерттеу кезінде әлі де бағалауды қажет етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ